कंटाळा : थोडे विचारमंथन

कालच एका व्यक्तीसोबत चर्चा सुरु असताना तिने मला सुचविले 

" तुझ्या तोंडात सारखा हा कंटाळा आला हा वाक्प्रचार असतो. तो काढून टाक यार "

इथून ह्या विचार मंथनाची सुरुवात झाली. मग made डॉ आनंद नाडकर्णी ह्यांचे कधीतरी वाचलेले आठवले कि कुठे असतो हा कंटाळा , दाखवा कि जरा ! पण असतो यार. मनासारखेच आहे, हवे सारखेच आहे. दिसत नाही,पण त्याची प्रारूपे मात्र दिसतात. 

तर काहीतरी आवश्यक असलेले करावेसे वाटत नाही हे त्याचे प्रमुख व्यक्त रूप.

आता हे का करावेसे वाटत नाही, हे पाहायला लागलो. उत्तर : उर्जा कमी पडली. का ? तर ती कमी झाली असेल. कदाचित वयोमानाने. पण तरुण मुलांनाही येतोच कि कंटाळा ( हास्य जत्रेत ओंकार चा कंटाळा नामक एपिसोड पहा कधी ). पण ह्याला बऱ्याच अर्थी वाईट च लेखले गेलेले आहे हे मात्र त्रिवार सत्य. 

मला तर माझे Offering नीटपणे अधिक सखोल करायला हा कंटाळा खुप मार्गदर्शक ठरतोय. आणि आता मी त्याला सरावलोय. हे जे काही Passion वगैरे म्हणतात ना, त्याची तपासणी करताना ज्याचा कंटाळा येतो ना, त्या गोष्टी आवर्जून बाजूला करा. उरेल, फक्त आवड. आणि आवडीचं काम करताना सुद्धा कंटाळा येवू शकतोच कि. आपण Burn Out होतो, पैसे अनेक काळ मना जोगते मिळत नाहीत वगैरे. इथेच कधी घोळ होऊ शकतो.

कारण जे लावून धरलेलं असतं त्यातून कधी उगवेल, ठावूक नाही आणि पोट तर भरत नाहीये. अशावेळी Guilt येवू शकतो आणि हेच ते Distraction. कालच एका उद्योजिकेशी  मला Part Time Job हवाय ह्या विषयावर बोलताना तिची अडचण, घालमेल मला समजली. हे असं सारखं पैसे मागत जगायचा कंटाळा आलाय तिला. म्हणजे थोडक्यात अनेक काळ मना जोगते मिळत नाहीत  ह्याचाच ! Job पाहणं हे नक्की distraction. पण तिच्याच क्षेत्रात पाहणं हा उपाय. अजून खोल जावून आपलं निश्चित काम निवडून, ठरवून आयुष्यभर आपल्या जगण्यासोबत कसं Relate करता येईल, हे पाहण्यासाठी हे Distractors येत असतात. Stoic Philosophy मध्ये एक सिद्धांत च आहे :

अडथळे हाच मार्ग 

झाला कंटाळा Channelize. 

Guilt नको.

जागतिक अर्थकारण आणि माझा व्यवसाय : बरेच शिकण्यासारखे

सध्या जगाच्या आर्थिक पटलावर जरा जास्तच हलचल दिसतीये. त्यानिमित्ताने एक व्यावसायिक ( खरे तर एक गुंतवणुकदार ) ह्या नात्याने जाणवणाऱ्या काही गोष्टी :-

गुंतवणुकदार ह्या नात्याने संधी !

कदाचित रोखे बाजार बरेच खाली जातील. प्रत्येक खाली जाणाऱ्या पायरीवर काही शेअर्स थोड्या ( अगदी अत्यल्प ) प्रमाणात घेत राहण्याची संधी. ही गुंतवणूक हमखास वाढते, १५ -२० वर्षांत अनेक पट वाढू शकते. शेअर बाजार कायम वर जाण्यासाठीच जन्माला आलेला आहे. आणि आपण जरी नाही राहिलो, तरी पुढच्या पिढी करिता उत्तम गुंतवणूक आहे ही. नुसतं "मी उद्योजक" बिरूद मिरविण्यात काहीच मतलब नाही. 

बातम्यांना बळी पडायचे नाही 

अमेरिकन लोकांना त्यांच्या रोजच्या जीवनात लागणाऱ्या शेकडो वस्तूंच्या किमती त्यांच्या आयात शुल्क धोरणामुळे वाढून बसतील. चैन सोडा हे म्हणणे जितके सोपे तितकेच अंमलात आणणे मुश्कील. त्यामुळे हे बाजार अमेरिका भीतीग्रस्त होतील, शेअर खरेदीची पुन्हा संधी देतील, आणि २०२६ च्या आसपास पुन्हा ठिकाणावर येतील. त्यामुळे कोणत्याही भीतींना बळी नाही पडायचे. 

ग्राहक , ग्राहकवर्ग विखुरायचे 

भारताने चांगलाच धडा घेतला असणार : एकूण पैकी फक्त अमेरिकेला होणारी निर्यात ६२ % टक्के आहे. ही विखुरायला हवी. हेच धोरण आपण आपल्या Segments अर्थात ग्राहक वर्गांबद्दल लागू करायला हवे. एकाच ग्राहकावर अवलंबून आपले उत्पन्न नको, एकाच Segment ग्राहक वर्गावर वर सुद्धा नको. 

मैत्री फक्त फायद्याशी !

विचित्र वाटेल ऐकायला, पण निष्कारण भावुकता उपयोगी नाही. वागण्याची रीत भात म्हणून ठीक आहे, पण एखाद्या व्यावसायिक संबंधांतून पुरेसा नफा निर्मित होत नसेल, तर त्यातून बाहेर पडणे केव्हाही चांगले. लवकरात लवकर. दिखाऊ मैत्रीला न जगलेले अमेरिकन अध्यक्ष ते पचवू शकतात, आपण नाही हे पंतप्रधानांनी जसे ध्यानात घेतले आहे, तसे आपणही अनेक व्यावसायिक संबंधांत समजून घेवून वेळप्रसंगी माघार घ्यायला हवी, आणि धूर्तपणे नावे भागीदार निवडायला हवेत. म्हणूनच आपले पंतप्रधान चीन, ब्राझील, रशिया ह्या देशांशी नव्याने जवळीक साधत आहेत. 

मुत्सद्देगिरी : एक आवश्यक कौशल्य  

प्रक्रिया लांबलचक वाटल्या, तरीही वाटाघाटी करण्याची तयारी आपण दाखवून द्यायला हवीच. ह्यालाच मुत्सद्देगिरी म्हणतात. 

उद्योग = अनिश्चितता

अनिश्चित असतो तोच तर उद्योग. आता नुकत्याच घडलेल्या काही घटना पाहिल्या तर हे लगेच लक्षात येईल.

१. सरकारने अचानक बदललेले सौर ऊर्जा धोरण. ह्याबद्दल ऑलरेडी दोन लेख झालेत. 

२. अमेरिकेने अचानक लादलेले अतिरिक्त आयात शुल्क.

ह्या घटना बघितल्या तर त्या त्या उद्योगांवर होणारे निकटचे तसेच दूरगामी परिणाम लक्षात येतील. अनेक उद्योग कदाचित बंद देखील पडू शकतील.

करार मदार : सावधपणे घेऊयात !

"डोळस" पणे हा शब्द अधिक संयुक्तिक आहे. ट्रम्प महाराज तिकडे आयात शुल्क वाढवत असतानाच ब्रिटन व भारत करार झालाय. आपल्या देशाच्या नेतृत्वाला भारतीयांना नव्या संधी उपलब्ध करून देणे भागच आहे. त्यामुळे अमेरिकेची बाजारपेठ जर का लांब पल्ल्यासाठी अशीच अनिश्चित राहिली तर निदान इतर देश तरी बांधून ठेवायलाच हवेत. ब्रिटन ने देखील ही अगतिकता ओळखून आपल्या scotch बाटल्यांवरील भारतातील आयात शुल्क ५० टक्क्यांनी कमी करून घेतले आहे. ब्रिटन च्या scotch निर्यातीपैकी ९० टक्के निर्यात भारताला होते. त्यामुळे त्यांना ह्या कराराचा जास्त फायदा होणार आहे.

तरीही समांतर पणे विचार करता अनेक वस्तू जसे की चामडी वस्तू, रसायने, पादत्राणे, रत्ने , दागिने, कापड आणि कोळंबी तसेच सेवा ह्यांवर ब्रिटन शून्य टक्के आयात कर लावेल. ही सुद्धा एक उत्तम संधी आहे. कारण नेमक्या ह्याच वस्तूंना अमेरिकेच्या धोरणाने फटका बसला आहे.

ह्यामुळेच डोळस हा शब्द वापरला. असो. तरीही, लवकरात लवकर आवश्यकता आहे, ती एक "गुंतवणूकदार" होण्याची.  

म्हणजे करायचं इतकंच, की स्वत:च्या व्यवसायासोबत  थोडी थोडी गुंतवणूक इतर व्यवसायातही करायची, जे कदाचित भरभराटीला येतील.एक पूर्वीचा लेखांक पहा 

कारण स्वतःचा उद्योग अनिश्चित असला तरीही स्वतःचे आर्थिक स्रोत तर शाबूत ठेवावेच लागतील !

ह्या अचानकतेला तयार रहायलाच हवे !

जुगाड हे पुस्तक सध्या वाचनात आहे. त्यात विकसनशील देशातल्या ( प्रामुख्याने भारत ) उद्योजकांच्या संशोधना बद्दल भरपूर लिहिले आहे, ज्याचा प्रमुख सूर असा आहे, की विपुलते ऐवजी कमतरतेतून  हे संशोधन घडत असते. ह्यात "अचानक बदलणारी शासकीय धोरणे " हा सुद्धा एक प्रमुख मुद्दा आहे. त्यामुळे उद्योजक अशा बदलत्या परिस्थितीसाठी अत्यंत सरावलेले असायलाच हवेत. परंतु एक गोष्ट प्रकर्षाने जाणवली, की आपल्याकडे तुलनेने किंचित कमी अनिश्चितता आहे, किंवा लोकप्रतिनिधी आणि पर्यायाने सरकार तितके बेदरकार नाहीये.

वरकरणी मनमानी वाटत असली तरी सरकारी अथवा निमसरकारी संस्था तितक्या मनमानी किंवा जुलूम करीत नसतात. हे म्हणायला कारण घडलं ते म्हणजे वीज मंडळाच्या सौर ऊर्जेची सवलत मर्यादित करण्याचा निर्णय. ह्याबद्दल एक लेख पुर्वी लिहिला आहे,तो जमल्यास जरूर पहा. 

थोडक्यात ताज्या अधिनियमानुसार, ज्या कारखान्यांना सौर ऊर्जेद्वारे वीज निर्मिती केल्याचा १०० टक्के परतावा मिळत होता, तो आता फक्त सकाळी नऊ ते पाच ह्या वेळेतच मिळेल. 

हा नियम थोडा जाचक वाटतो,त्याबद्दल थोडे स्पष्टीकरण :- 

१. निर्माण झालेली वीज साठवण्याची क्षमता ( बॅटरी ) मंडळाकडे पुरेशी नाही.सुरुवातीला सौर द्वारे निर्मिती कमी व्हायची ती आता खूप वाढली आहे. 

२. पुर्वी सौर ऊर्जा निर्मात्यांकडून रु १५ ह्या दराने खरेदी केली जाणारी वीज आता रु ३ ह्या दराने घेतली जाते कारण प्रगत झालेली उपकरणे. निर्मात्यांना अत्यंत कमी दराने हे निर्माण आता शक्य आहे. तरी मंडळाच्या म्हणण्यानुसार ९ ते ५ मध्येच हा दर मिळतो, इतर वेळी १० ते १२ रुपये दराने वीज "बाजारातून" विकत घ्यावी लागते म्हणे. ( हा "बाजार" नक्की कुठला, कुठे भरतो तो ?  पुन्हा रु ३ ने खरेदी आणि रु ७ - ८ ने विक्री, उद्योगांना १५- १६ ने हे गणित फायद्यात न उतरायला मंडळाचा आदर्श कारभार हा देखील एक मुद्दा आहेच. ह्याला आव्हान नाही.कारण मुरलेली नोकरशाही.)

३. असे जरी असले, तरीही १० MW खालील म्हणजे शक्यतो घरगुती ग्राहकांना मात्र सवलत पूर्वीप्रमाणेच लागू राहणार आहे. ह्या आर्थिक ताणाचे व्यवस्थापन कसे करायचे, ह्यावर नेहमीचा सरकारी भीमटोला. धरा उद्योगांना वेठीला. 

४. इतर राज्ये असेच करतात, मग आम्ही का नको ? ह्या न्यायाने पंजाब,राजस्थान गुजरात पाठोपाठ महाराष्ट्र देखील री ओढत आहे.

सदर लेख सकाळ मध्ये ६ ऑगस्ट च्या मुख्य आवृत्तीत सापडेल. मी आमचे स्नेही श्री शशिकांत वाकडे जे सोलर उद्योगात अनेक वर्षे आहेत त्यांचेही मत ह्याबद्दल जाणून घेतले, त्यानंतर ही पोस्ट लिहिली आहे.

लेखक देखील माझ्या तात्पर्याशी सहमत असावेत. 

ह्यातून बॅटरी निर्माण व तत्सम उद्योग उभा करण्यासाठी भविष्यात चांगली संधी आहे हे दिसत आहे. परंतु पुन्हा तेच :- 

की ह्यातही आव्हाने येऊ लागल्यास सरकार स्वतः ची अंतर्गत कार्यक्षमता वाढवणे हे कधीही करणार नाही हे उद्योजकाने गृहीत धरून चालावे. तोच खरा गुंतवणूकदार - उद्योजक.

तुम्हाला हे चालेल का ?

आजच मी पुन्हा एकदा माझ्या आवडत्या ठिकाणी "पंचम पुरीवाला" येथे जावून आलो. आज चा अनुभव तितकासा बरा नव्हता, किंवा अनुभवाने माझे भिंग जरा अधिक तीव्र होत चालले असावे. 

पहिलं म्हणजे इथे queue होता.नेहमी सुद्धा इथे गर्दी असतेच, पण पोटभऱ्या मंडळींची. आजची गर्दी कुतूहल असणाऱ्यांची, एकदा जावून बघू म्हणणाऱ्यांची आणि फूडी मंडळींची देखील. हे reels वगैरे ने वाढणारे ट्रॅफिक. VT म्हणजे आताचे CSMT किंवा CST च्या  GPO बाजुला उतरलो, की समोर पेरीन नरिमन अर्थात बाझार गेट स्ट्रीट च्या अगदी तोंडाशी हा पंचम आहे.

अनेक वर्षे आहे. पुरी आणि सोबत अनेक प्रकारच्या भाज्या आणि अत्यंत रास्त दरात, हे वर्षानुवर्षे मिळत आहे इथे. चव सुद्धा व्यवस्थित. व्यवस्थित इतकंच म्हणतोय, कारण इथे येणारा काही foodie अपेक्षित नाही. स्वस्तात चांगले जेवण हाच ह्यांचा व्यवसाय आत्मा. 

ते अजूनही मिळत आहेच. सोबत काही अनिष्ट गोष्टी पहिल्यांदाच आढळल्या. उदा :- स्टील च्या वाट्या न देता, कागदी. तसेच लाकडी चमचे ज्यातून पातळ भाजी खाताच येत नाही. किंवा स्वच्छतेच्या नावाने संपूर्ण बोऱ्या वाजलेला आहे. साफ सफाई करणारे कर्मचारी तर टेबलावरील खरकटे सरळ खाली ढकलून देत होते. त्यामुळे खूप घाण, अस्वच्छ, असुरक्षित देखील वाटले.

स्वस्त देणे म्हणजे असे करावे असे काही नाही

नुकताच कोइंबतूर येथे गीता हॉटेल नामक अत्यंत स्वस्त, तरीही कमालीच्या स्वच्छ व संपूर्ण प्लास्टिक विरहित उपहारगृहात जायचा योग आला. पुण्याचे बादशाही देखील ह्या प्रकारात मोडते.

धंदा वाढतोय,तो कराच.परंतु काउंटर सोडून मालक मंडळी कधी प्रत्यक्ष जिथे धंदा चालतो तिथे जाऊन पाहतील आणि स्वतः लाच प्रश्न विचारतील, की मला हे चालेल का ? तरच बदल घडेल. नाहीतर लोकप्रियता रसातळाला लागण्यात कितीसा वेळ लागेल ?

कॅफे गुडलक चे आपण नुकतेच काय झालं आहे हे पाहिलेच ! मला वाटतं की सुरुवातीला गरज म्हणून निवडलेला व्यवसाय एकदा स्थैर्य देवू लागला, की जोर पकडतो,वाढतो, आणि खूप पैसेही मिळू लागतात. अशा वेळी लागेल ते भान. सुरुवातीला नाही जाणवले तरी एखादा फटका, झटका बसल्यावर तरी किंवा स्वतः ला जाणवले तरीही हा बदल घडून येऊ शकतो, आणि संभाव्य हानी टळू शकेल.

तक्रार :- प्रगतीची उत्तम संधी

आपापल्या व्यवसायात तर असतेच, आणि शिवाय विविध ग्रुप्स ना देखील सभासदांच्या तक्रारी ही एक मोठी संधी असते, आपली वाटचाल तपासून पाहण्याची.

ग्रुप ची " मालकी " नाही.

नेतृत्वाने हे "ही काय कटकट" असे न पाहणे ही पहिली आवश्यकता असते. मुळात ग्रुप म्हणजेच लोकांचा समूह. अगदी मी स्वतः सुरू केलेला असला तरीही मी त्या ग्रुप चा "मालक" किंवा स्वामी नाही. कारण मुळात जे त्यात सामील झाले, त्यांच्याही मनात त्याच भावना होत्या, त्या फक्त मी छेडल्या असतील. एखाद्या संस्थेचा देखील हा एक ग्रुप असेल,त्याचे तात्पुरते नेतृत्व तुमच्याकडे आलेले असेल. तरीही तुम्ही त्याचे सर्वे सर्वा नाही. हे लक्षात ठेवायला हवे. स्मरण हवे. 

सदस्य मंडळी जे काही व्यक्त करतील ते कदाचित आपण ठरवलेल्या मार्गात अडचणीचे असू शकेल. पण त्याचा कटकट असा विचार करता कामा नये. तर मेंबर काहीतरी वेगळे म्हणत असू शकेल हा आस्था दायक विचार आधी हवा.

कदाचित व्यक्तिगत जरी बोलले गेले तरी ते आपल्या पदाच्या दिशेने असेल, त्याच्या अधिकार क्षमतेच्या क्षेत्रात बसणारे. तुम्हाला उद्देशून नाही. असा विचार लाभदायक ठरेल.

एकदा का हा वैचारिक पाया पक्का झाला, की मग चक्क एक विशेष बैठक ह्याच कारणास्तव घ्यावी. आरोप प्रत्यारोप असे स्वरूप न येऊ देण्याकरिता प्रत्येकाच्या मताचा यथोचित मान ठेवून कोणतेही मत प्रदर्शित करावे, करायला संबोधन करावे.

प्रत्येक गोष्टीतून शिकताच येते

नुकतंच एका वेब सिरीज मध्ये एक काल्पनिक प्रसंगात आई आणि मुलगी एकच चित्रपटात सोबत काम करायला तयार नसतात. तर त्यांचे वाद प्रतिवाद घडायला लागतात. लेखक दिग्दर्शक एकच असते : फरहा खान. ती त्यांना चित्रपटात घेत नाही, परंतु त्यांच्या वाद प्रतिवादातून तिला तिच्या पुढच्या कथेची थीम मिळते.

असाच थोडासा दृष्टिकोन नेत्याला ठेवायला लागतो. प्रत्येक इशू काहीतरी शिकवत असतो.

ही निष्ठुरता नव्हे, तर "विवेक" आहे

अनेक वर्षे मी स्वत: Pocket नामक एक सुंदर, अत्यंत उपयुक्त असे संकेतस्थळ तसेच App वापरत आहे. 

👉मला वाटणारे, आवडणारे, उपयुक्त लेखांक ह्यावर नुसते लिंक ह्या स्वरुपात सेव्ह करून ठेवायचे. ते मी नंतर वाचतो, ते सुद्धा जाहिराती बाजूला करून, शिवाय हव्या त्या अक्षराच्या मापात ( मोठ्या - छोट्या ). अजून म्हणजे दोन्हीकडे : मोबाईल व web वर, लिखित मजकूर "श्राव्य" करून ऐकण्याची सोय वगैरे अत्यंत उपयुक्त. त्यात पुन्हा अधोरेखित करून ठेवायची सोय, वगैरे. 

😢 दुर्दैवाने ही website बंद होत आहे. वाईट वाटले. 

☝ ही झाली "वापरकर्ता" ह्या नात्याने एक बाजू. पण काय कारण असेल ? हे जरा खणले असता एक साधारण कारण जाणवले ते असे : की ... Firefox ( संकेतस्थळाचे प्रवर्तक ) ह्यांना त्यावर उर्जा आणि वेळ देणे परवडत नाहीये. 

बास. इतकेच पुरेसे आहे, असते. 

"तुमचा तो Zero Budget Digital Marketing Course किती भारी होता हो, का घेत नाही तुम्ही ?" अशी मला अनेक ट्रेनिंग कोर्सेस बाबत कायम विचारणा होतंच असते. पण दिलेली उर्जा आणि मिळणारा परतावा हा माझ्या आयुष्याला संलग्न नसेल तर मी त्या गोष्टी चक्क थांबवतो. 

माझा मशिनरी उद्योग किंवा ट्रेनिंग ह्या गोष्टी मी अशाच बंद केलेल्या आहेत. दुसऱ्याने करावे का ह्याबद्दलचे हे अनुमान नव्हे. पण "करता येतं" किंवा असं करणारे काही असतात असं पाहिल्यावर हुशः वाटतं.

हेच तर कारण आहे, आपण आपले अर्थपत्रक प्रत्येक तिमाही ( आणि मासिक-साप्ताहिक सुद्धा 👌 ) पाहून आपल्या कृतींत यथोचित बदल करण्याला. काही निर्णय परखडपणे घेता येतात. फायदा ? उर्जा वाचते.

हा "विवेक" च आहे. 

परखड परीक्षणाची फलश्रुती

नुकतेच आम्ही एक Podcast केले ज्यात आधारभूत विषय घेतला होता तो हा की ...

1. छापून येणाऱ्या बातम्यांतील आणि प्रत्यक्ष असणाऱ्या आर्थिक आकड्यातील तफावत 
2. शेवटच्या तिमाहीत कंपन्या आकड्यांची जुळवाजुळव करण्यासाठी करत असलेली धावाधाव. 

पब्लिक लिमिटेड कंपन्यांना हे अहवाल प्रत्येक तिमाहीला सादर करावे लागतातच. त्याबद्दल फार नको बोलायला, परंतु ह्या निमित्ताने आपण लघु, तसेच अति लघु किंवा वैयक्तिक व्यावसायिक मंडळी आपल्या व्यवसायाचे परखड परीक्षण करतो का , आणि ते केल्यास काय फायदे होतात ह्याचे एक उदाहरण :-

मी स्वत: भारतीय युवा शक्ती ट्रस्ट ह्या संस्थेसोबत एक Mentor ह्या नात्याने अनेक वर्षे कार्यरत आहे. काम हेच : नवीन उद्योजक मंडळींना, ज्याना कर्ज वितरीत झाले आहे त्यांना साधारण दोन वर्षे मदत करत राहणे. त्यांचा व्यवसाय सुस्थितीत आणणे, अडचणी असल्यास मदत करणे. 

एका वस्त्र उद्योजकाची कहाणी :-

ह्याचे एक दुकान आहे ते सिंहगड कॉलेज च्या परिसरात. सुरुवातीला जम बसेस्तोवर काही अडचणी होत्या, ज्या वाहत्या गल्ल्यामुळे तसेच दिलेल्या गेलेल्या रोकड कर्जामुळे ( CC ). त्यात त्याने सतत विचारणा होत असल्याने पादत्राणे तसेच चष्मा goggles ह्याचेही एक छोटे दालन बाजूला सुरु केले.

नियमित, परखड परीक्षणाचा फायदा 

सुरुवातीस दर महिन्यातून एकदा , व नंतर दर तीन महिन्यांतून एकदा आम्ही नफा-तोटा पत्रक तसेच ताळेबंद पाहत राहिलो. तो सुरवातीला तयार नव्हता तरीही आकड्यांच्या संकेतानुसार त्याने त्याच्या आवडीचा परंतु व्यवसाय संमती देत नसलेला निर्णय घेतला, आणखीही सोबत काही निर्णय घेतले ते असे :-

1. पादत्राणे दालन बंद केले 
2. "प्रत्येक मागणी आपल्याला पुरवता यायलाच हवी" हा दुराग्रह काढून टाकला. ह्या मुळे XXL प्रकारचे फक्त २०-२५ शर्टस विकले जात, परंतु साठा मात्र त्याच्या १० पट करावा लागे. हा पडून राहणारा Asset ताळेबंदात सतत दिसायचा, त्यामुळे मालमत्ता कमी होत होती. 
3. हाच अर्थ प्रवाह मागणी सतत असणाऱ्या वस्त्रांकडे वळवला. 
4. आणि हीच कृती पुढे दोन तिमाही कायम ठेवली.

परिणाम स्वरूप :-

1. नफ्यात भरभक्कम वाढ, कर्मचाऱ्यांना वेतनवाढ तसेच बोनस देता आला.
2. वेळ बराच शिक्कल राहिला, ह्यातून नवीन अजून एक दुकान काढले, असेच, पण वेगळ्या भागात ( ह्याबद्दल आम्ही पूर्वी चर्चा केलेली होती ).
3. नवीन सामान विक्रीस नाही ठेवलेले, आहे त्यातील उप प्रवर्गातील वस्त्रे ठेवली, गरजेप्रमाणे साठा कमी जास्त केला.
4. मुद्दा १ आणि २ मुळे आधीचाच एक कर्मचारी आता मूळ दुकान पूर्णपणे चालवितो, तर हा स्वत: आता नव्या दुकानी बसतो, ते चालवितो. ( नया धंदा , पुराना आदमी  ) 
5. हेही दुकान आता जेमतेम ६ महिन्यांतच Cash Flow + ve झालेले आहे.

ह्यामुळेच निवडक उद्यमी च्या त्रैमासिक बैठकींत आम्ही आता एकमेकांच्या उद्योगाचे परखड परीक्षण करत असतो.

खरे उपयुक्त संपर्क मिळविण्याची एक क्लुप्ती

सर्व प्रकारच्या व्यावसायिक मंडळींना मी "leads" तसेच नेट्वर्किंग मध्ये "Referrals" करता काम करताना पाहत असतो. जणू काही एखादा बिझनेस आणि त्याची परिणामकारकता म्हणजे सतत नवीन, आणखी नवीन स्त्रोतांकडून सतत अविरत leads येत राहणे. हे जरी महत्त्वाचे असले, तरी इतर बाबीही तितक्याच किंबहुना अधिक महत्त्वाच्या ठरतात. उदा :-

• नवनव्या तंत्रांचा मागोवा घेत राहणे 
• आपल्या व्यवसायात ती अंमलात आणणे 
• अधिक प्रभावी व्यक्तींना भेटणे ( फक्त "विक्री" वाढवणे ह्यासाठी नव्हे )

हे करताना काही नवनवे कोर्सेस करीत रहाणे, विविध कार्यशाळा अटेंड करणे तसेच अनेक प्रदर्शने व त्या अनुषंगे घडणारे परिसंवाद तसेच नेट्वर्किंग च्या संधी आवर्जून घ्यायला हव्यात. बऱ्याच वेळा ही सत्रे विनामुल्य असतात. काही ठिकाणी सशुल्क देखील असतात. 

माझ्या मते आपल्या थेट क्षेत्रातील निदान एक - दोन तरी अशी प्रदर्शने आपण वार्षिक पातळीवर अटेंड करावीतच !

ह्यात सर्व काही घडू शकते, आणि आपण पूर्वी कधीही न विचार केलेल्या संधी देखील आपले दार ठोठावू शकतात. 

ह्या करता आपल्या मनात येणाऱ्या , मागे खेचणाऱ्या विचारांचे संपूर्णपणे निर्दालन करून रस्ता करावा लागतो. अनेक वेळा माझे असेही झालेले आहे, कि ३- ४ दिवस राखीव ठेवले आणि तितके काहीच हाताला नाही लागले, वगैरे. होते असे कधी. पण म्हणून हा संपूर्ण विचार चुकीचा ठरवणे हे मात्र चूक ठरेल. 

तर आपल्या पुढच्या "प्रदर्शन" किंवा "परिषद" कार्यक्रमास शुभेच्छा !

समांतर गुंतवणूक हवीच

आजच दोन वेगवेगळ्या व्यावसायिकांना भेटलो. दोघेही ३५ च्या घरातले. दोघांना हल्ली मी सर्व नव उद्योजकांना जो प्रश्न करतो तो केला.

"कुठे गुंतवणूक करताय का ?" म्हणजे shares, mutual funds वगैरे.

एकाचं उत्तर आलं होकारार्थी. त्याला निदान हा विषय व्यवस्थित ठावूक असेल, नसेल, परंतु SIP करतोय. हे ही नसे थोडके.

दुसऱ्याला विचारलं, तर त्याला या विषयातलं काहीच ज्ञान नाही असं लक्षात आलं. फार नवल नाही. मलाही कुठे होते ? मी युक्तिवाद करत राहायचो, माझ्याच धंद्यात गुंतवले तर सर्वोत्कृष्ट नाही का, वगैरे.

हा माझा धंदा मी कितीही प्रामाणिकपणें करत असलो, कितीही कुशलतेने करत असलो, तरीही त्यात धोका हा असतोच. कधी तात्पुरता, तर कधी कायम स्वरुपी. कारण सरकारी नियम बदलत राहतात. नव्या व्यवस्था येतात, वगैरे.

असे काही घडले, की, एकदम संकट उभे राहते, आणि असेल नसेल ते सर्व देशोधडीला लागते. व्यक्तिगत आयुष्यात आपण कायम "विम्या" चे उदाहरण बघतो. मग संपूर्ण धंदाच जर अडचणीत आला तर काय करायचं ? ह्याला कोणता विमा ? नाही, म्हणजे नसावा.

आपली गुंतवणूक विभागून करा :-

एका कसलेल्या गुंतवणूकदारा प्रमाणे विचार करायचा झाला; तर ( हे काय नवीनच ! 😆 ) आपली गुंतवणूक आपण विभागून करायला हवी, परिणाम स्वरूप, त्यातील जोखीम विभागली जाते. म्हणजेच आपल्या सोबत काही इतर उद्योगांत देखील आपण गुंतवणूक करायला हवी. 

असे उद्योग कुठे शोधायचे ?

ह्याच करिता तर शेअर मार्केट चा जन्म झालाय ! 🙏हा जुगार म्हणून अजिबात संबोधू नये. हो, त्यात अशा रोज खरेदी-विक्री करण्याच्या संधी आहेत, जे आपल्याला नक्की मोहात पाडू शकतात; तरी त्यांपासून दूर राहून आपला अंत:स्थ हेतू साध्य करणे हे उद्दिष्ट ठेवले तर आपल्याला एक निश्चित स्वरुपात फायदा होवूच शकेल. 

सोप्पा मार्ग म्हणजे, Mutual Fund मार्फत गुंतवणूक करायची. आपल्या सारख्याच अनेक लोकाना, ज्यांना कुठे ही गुंतवणूक करू ? हे समजत नसते; त्यांच्या साठी हा उत्तम पर्याय आहे. आपण सर्वांनी मिळून एक तज्ज्ञ व्यक्ती नेमली, व त्याला आपल्या फायद्यातील काही भाग दिला, तसेच व्यवस्थापन शुल्क दिले, असा विचार केला तर ?

हेच काम हे mutual fund सल्लागार मंडळी करतात. अशा काही कंपन्या आहेत जे शेअर बाजारात पैसे गुंतवतात. म्हणजे त्यांचे कामच हे, कि शेअर बाजारात हुशारीने गुंतवणूक करून पैसे मिळवायचे आणि त्यांच्या स्वत: कडील भाग धारकांना हे वाटायचे. तर ह्या कंपन्यांत आपण पैसे गुंतवा. हे प्रमाणात जरा कमी धोकादायक आहे. जोखीम तर सगळीकडेच आहे. तुलनेत इथे विभागते, आणि जास्त सुरक्षित आहे. शिवाय परतावा ( ५ पेक्षा अधिक वर्षांचा केल्यास ) १५ टक्के हून अधिक मिळतो.

किती गुंतवायला हवेत ?

ठरवावे लागेल. तरीही एखादा प्रकल्प सुरु करायचा ठरवला, तर एकरकमी काही रक्कम बाजूला करता ना, उदाहरणार्थ २ लाख, ५ लाख वगैरे.... तर ही रक्कम प्रथम एखाद्या सल्लागारास विचारून Liquid Fund मध्ये टाका, म्हणजे लागेल तेव्हा त्यातून रक्कम काढता येईल. हे बँकेतील Current Account पेक्षा कधीही उत्तम. कारण Current account तुम्हाला शून्य व्याज देते, ह्या Liquid Fund वर मात्र महागाई दराच्या ( सध्या ६ टक्के आहे ) २ टक्के हमखास अधिक दराने उत्पन्न मिळते, तेही जितके दिवस वापरू तितके दिवस.

ही पोस्ट Mutual Fund बद्दल नाही, मी त्यातील तज्ज्ञ देखील नाही. तत्त्व लक्षात घ्या : 

• आपला व्यवसाय ही सुद्धा आपली एक गुंतवणूक च आहे हा एक त्रयस्थ दृष्टीकोन विकसित व्हायला हवा. 
• त्याने आपल्याला "पैसे" द्यायलाच हवेत. नसेल देत, तर ती कमी करा, विखरा. 
• म्हणजे व्यक्तिगत आयुष्यावर परिणाम व्हायचा नाही.

ह्याबद्दल काही साहित्य जरूर सुचवू शकेन :-

१. विवेकाधारित विचारसरणी ह्याकरिता REBT हे तंत्र प्रचलित आहे. उद्योजक म्हणून ह्याचा कसा वापर करायचा ? ह्याकरिता कि मो फडके ह्यांचे "उद्योजकांचे अंतरंग" हे उत्कृष्ट पुस्तक आहे. 

२. गुंतवणूक कशी करावी ह्याकरिता लर्न टू अर्न हा एक अनुवाद अत्यंत सुरेख आहे. संदर्भ जरी अमेरिकन अर्थव्यवस्थेचे असले, तरी तत्त्वे शाश्वत आहेत. गरज पडेल तेथे अनुवादकाने भारतीय अर्थव्यवस्थेचा आधार जरूर घेतलेला आहे. 

३. म्युच्युअल फंड - गुंतवणुकीचा गुरुमंत्र ह्या पुस्तकातून अगदी थेट, सोप्या स्वरूपात, म्युच्युअल फंड ह्या गोंधळात टाकणाऱ्या विषयातील सर्व धूसरता दूर होईल ही खात्री आहे. 

वरील सर्व पुस्तके online मिळतीलच. न मिळाल्यास मला विनंती करा : २, ३ चे लेखक माझ्या व्यतिगत परिचयातील आहेत.

हे सोडून आमचे निवडक मधील काही podcasts तुम्हाला नक्की उपयुक्त ठरूच शकतील :-

१. लिक्विड फंड चा खरं सुज्ञ उपयोग :- https://youtu.be/HVARK78jj-8

२. accounting ह्या विषयाचे अनन्य साधारण महत्त्व :- https://youtu.be/JraLnlq4WdM

३. समांतर पणे गुंतवणूक कशी शतगुणित होऊ शकते ? : https://youtu.be/c3CsAdbkNgM

शिवाय ह्याच blog वरील काही विशेष पोस्ट्स तुम्हाला "अर्थ साक्षरता" ह्या विशेष मथळ्याखाली वाचायला मिळतील.

Wiring बदलण्याचा राजमार्ग !

शिव राज्याभिषेकाच्या तस्वीरीत काही गुजराथी व्यापारी दिसतात. गुजरातेतल्या लोकांशी अगदी युरोपातील अनेक व्यापाऱ्यांशी कित्येक वर्षे व्यापारी संबंध होते. सुरत हे अत्यंत मोठी व्यापारी पेठ होती-आहे. 

हे आवर्जून सांगायचं कारण म्हणजे भिडे सर , म्हणजे Saturday Club चे संस्थापक, ह्यांनी हे वेळीच ओळखलं आणि गुजराथी मंडळींची ही व्यावसायिक वृत्ती मराठी माणसांत उतरवायची असा चंग बांधला, आणि ही वृत्ती निर्माण होण्यासाठी मराठी माणसाचं "वायरिंग" बदलायचा एक Crash उपक्रम तयार केला, तो म्हणजे Saturday Club !

वर्षानुवर्षे नोकरी पेशात मुरलेल्या मराठी माणसांत हा व्यवसाय हळूहळू परंतु निश्चित स्वरुपात भिनायला लागतो तो काही विशेष गोष्टी त्याच्या नकळत त्याच्या सुप्त मनात कोरल्या गेल्याने !

हा बदल ( किंवा कोणताही ) घडायला प्रमुख लागतो, तो "विश्वास" आणि शिवाय अजून दोन गोष्टी : त्या म्हणजे तंत्र-कौशल्य आणि सराव. Saturday Club च्या सतत एका ठराविक दिनक्रमाने होत राहणाऱ्या व्यावसायिक मिटींग्स मुळे ; तसेच त्यात share केल्या जाणाऱ्या सभासदांच्या यशोगाथांमुळे हे साध्य होते, होत राहते.

हळू हळू हे वायरिंग बदलत जाते आणि घडतो एक पक्का व्यावसायिक !

आज Saturday Club हा एक समाज आहे , ज्यातून अनेक चळवळी निर्माण होत आहेत, एक "श्रीमंत" मराठी माणूस निर्माण करण्याकरिता. 

एकदा वायरिंग बदललं कि नवीन पिढी देखील व्यवासायाकडेच आकृष्ट होते आणि एक नवा समाज घडू लागतो !

अशा एका द्रष्ट्या युगपुरुषाला आज गुरुपौर्णिमेच्या खास वंदन !

निर्णय घेताय ? जरा गौर .....

एकंदरीतच Quick Decision Making ह्या कौशल्याबद्दल खूप आदराने बोलले जाते, शिवाय हे एक खूपच महत्त्वाचे कौशल्य आहे ह्यात वादच नाही. परंतु ह्यात बरेच मुद्दे पुसट राहून जातात. 

• Quick हे हळूहळू विकसित होणारे कौशल्य आहे. 
• फक्त अंत: प्रवृत्ती तून ह्यात कधी तरी यश मिळू शकेल, परंतु हे जर नीट सरावाने अंगी बाणवले तर यश मिळण्याची शक्यता कित्येक पटीने वाढूच शकेल.
• Quick हे Fast आहे, तरीही सर्व बाजूंचा नीट विचार करून अमलात आणावे. फक्त Fast नको.
• ह्यात उपलब्ध माहितीचा एकंदरीत दर्जा झटक्यात समजून येण्याची क्षमता ह्याला अधिक महत्त्व आहे.
• ह्यात परिणामांचा विचार हा व्हायलाच हवा. ह्यात Second Order Thinking हे कौशल्यही येतेच.

असे सर्व लक्षात येवूनही आपल्याकडून चुका का होतात बरं ? त्याचे कारण म्हणजे Attention Bias. अर्थात फक्त उपलब्ध माहिती किंवा मान्यता द्वारे निर्णय घेणे. साधारण काही नियम आपण स्वत:चे स्वत: पाळले, तर आपल्याला खूप मन: शांती मिळू शकेल किंवा होऊ शकणारे नुकसान व मानसिक स्थैर्याचे स्खलन तरी निश्चितपणे वाचूच शकेल.

1. ज्या स्त्रोतातून माहिती येत आहे त्याला अतिरिक्त महत्त्व न देणे 
2. कोणत्याही परिस्थितीत माहोल ला बळी न पडणे 
3. कोणतीही Ideology न मान्य करणे ( स्वत: ची सोडून )
4. प्रतिक्रिया वादी पणा कमी करणे 
5. मी अजून माहिती काढेन हे ठरवणे 
6. परिणामांचा सांगोपांग विचार करूनच निर्णय घेईन 
7. जगावेगळे निर्णय घेवून शूर पण दाखवावा, परंतु त्याचे व्यावहारिक पडसाद आधी पाहावेत.

मुद्दे क्रमाने मांडलेले नाहीत, सुचेल तसे येत गेलेत ( अजून काही सुचले तर निश्चित add करू )

ह्याबद्दल आमच्या निवडक च्या मीटिंग मध्ये चर्चा झाली होती नुकतीच , ३ नोव्हेंबर ला. जे निवडक चे सभासद आहेत त्यांच्याकरिता झूम ची रेकॉर्डिंग लिंक त्यांच्या whatsapp तसेच इमेल ला दिलेली आहे. 

नि:स्पृह (व्यावसायिक) छाया गोलतगावकर .....

 6 ऑक्टोबर 2023 रोजी 'निवडक उद्यमी' च्या साप्ताहिक मीटिंग मध्ये 'थकलेले पैसे वसूल करण्याची प्रक्रिया' ह्या विषयावर सौ.छाया गोलटगावकरांची मुलाखत झाली.

'ह्युमन रिसोर्स ऑफिसर', डॉक्टर, वकील यांसारख्या व्यक्ती ह्या मुळातच सहानुभूतीपूर्वक असाव्यात असा ह्या पेशांचा घटनादत्त अपेक्षित स्थायीभाव पण जमिनीवरील परिस्थिती नेमकी कशी उलटच असते हे वेगळे सांगण्याची गरज नाही. छायाताई मात्र ह्याला सन्माननीय अपवाद ठरल्या. 

दैनंदिन जीवनात रेंगाळलेली कामं, त्यात झालेली आर्थिक आणि भावनिक गुंतवणूक, वेळेचा अपव्यय आणि त्यामुळे येणारं नैराश्य ह्या सगळ्यामुळे आपल्याकडे येणारा व्यक्ती कावलेला असतो ह्याचं भान त्यांच्या बोलण्यातून जाणवलं. मुलाखतीच्या सुरुवातीलाच वकिली हा एक उदात्त व्यवसाय आहे आणि आपण त्याच्या प्रतिनिधी आहोत हे त्यांनी स्पष्ट केलं.

पैसे थकवणं, किंवा सामाजिक स्तरात आपल्यापेक्षा वरचंढ असलेल्यांकडून होणारी दंडेली आणि मानहानीकारक वागणूकी विरुद्ध उभं राहणं हे सामान्यांचं कर्तव्यच आहे हेही त्यांनी बजावून सांगितलं.

स्वतःच्या ओळखीबद्दल लिहिलेल्या माहिती आणि प्रस्तावनेत त्यांनी सुचवलेले बदल त्यांच्या दक्षतेची आणि सूक्ष्म निरीक्षणशक्तीची साक्ष देतात.

मुलाखतीच्या विषयावरील त्यांचं प्रभुत्व, तांत्रिक माहिती, काही क्लुप्त्या आणि एकंदरच संयतपणे विषय मांडण्याची पद्धत वादातीत होती (त्याबद्दल अधिक लिहीत नाही - प्रत्यक्ष मुलाखतच लोकांनी ऐकावी हि अपेक्षा). 

लिंक :- https://youtu.be/A0Q6U_MM_io?si=yC8Y5omrr-GWDCiW

एक कबुली मात्र जरूर देऊ इच्छितो - 

मुलाखत कश्या पद्धतीने उलगडावी ह्याबद्दल झालेल्या चर्चेचे मुद्दे आणि प्रश्न लिखित स्वरूपात देण्यास माझ्याकडुन झालेल्या दिरंगाईबद्दल छायाताईंनी रास्त पण सौम्य आक्षेप माझ्याकडे नोंदवला आणि त्यांच्याबद्दलचा आदर अधिकच वाढला.

त्याबद्दल क्षमस्व.

प्रत्येक छोट्या मोठ्या व्यावसायिकाला कमी अधिक प्रमाणात भेडसावणाऱ्या एका ज्वलंत विषयावर तुम्ही योग्य मार्गदर्शन केलंत आणि वेळात वेळ काढून आमच्याकडे आलात त्याबद्दल 'निवडक उद्यमी' तर्फे आभार आणि तुमच्या कारकिर्दीस अनंत शुभेच्छा.

------------

निशांत आवळे 

कारकुंड्या मनोवृत्तीची फळे

नेट्वर्किंग क्लब मध्ये चित्र विचित्र अनुभव येतात. खास करून रेफरल नामक प्रकार दिल्यावर.

नुकतेच मी एकाला एक दोन-तीन रेफरल दिले, त्याबद्दल पहा त्यांची उत्तरे :-

हे update कसे आहे बघा .... जणू काही सदर व्यक्ती मला report करत आहे ... कप्पाळ ! एखाद्याने रेफरल दिला म्हणजे काही वेगळे कष्ट घेवून आपल्यासाठी काहीतरी तयार संपर्क दिला आहे ही भावनाच नाही. कसा वाढणार धंदा !

असाच अनुभव येतो Done Deal सांगताना. एखाद्याने रेफरल दिला आणि काही कारणाने त्याचे पेमेंट यायचे वगैरे राहिले असेल, तर मंडळी सांगतात... "पेमेंट आले कि done deal देतो" ... जणू काही त्याने तुला referral देवू करून काही गुन्हा अपराधच केलाय ! अरे, ज्याने रेफरल दिला त्याची काय चूक ? आणि तू काय सरकारी tax भरतो आहेस कि काय !

काय म्हणायची ही मानसिकता ! कारकुंड्या मनोवृत्तीची ही फळे ......

आपल्या स्वप्नात खरोखर तेवढा दम आहे का ?

आज एके ठिकाणी एका चर्चेत काही मुली, ज्यांना काहीतरी वेगळं म्हणजे संगीतात करियर करायचं आहे, त्यांना त्यांच्या घरातून होणाऱ्या टोकाच्या विरोधाबद्दल बोलत होत्या. अर्थात पालक मंडळींबद्दल आक्षेप होता. काही मुलींचे पालक तर अगदी कडक सरळ नोकऱ्या धरा आणि झटपट पैसे कमवा अशा मताचे होते आणि मुलीना तसं धडधडीत बोलून देखील दाखवीत होते.

एकीच्या घरात पालकांचा एकमेकात संपूर्ण बेबनाव होता आणि त्याचे पडसाद त्यांच्या मुलीच्या सोबत असलेल्या नात्यावर ठळक उमटले होते. 

साहजिकच सारखा असा सूर निघत होता, की पालकांनी असं वागायला नकोय.

खरेही आहे, नकोच ना असे वागायला. पण तरीही ... तिच्या स्वप्नात नक्कीच बळ ( दम ) कमी असावा. असता तर एक तर ती खणखणीत आई-बापांना समजावेल, किंवा कौशल्याने पटवेल तरी, किंवा असेच काही करून तिच्या स्वप्नाच्या मार्गावर घट्ट राहील. कदाचित असेल सुद्धा.

मुद्दा असा आहे, की आई वडील काही शत्रू नसतात तर त्याना खरोखर वाटत असते कि आपल्या मुलीचं भलं व्हावं. त्यांना ठावूक नसतं कि आपल्या मुलीने योग्य मार्ग धरलेला आहे. आणि इथेच मेख आहे.

तिला तिच्या स्वप्नावर पूर्ण विश्वास असेल, आणि प्रेम असेल, ध्यास असेल, तर ती आपल्या आई वडिलांना पटवून देईल नाहीतर चक्क फाटा देईल, किंवा manage करेल चक्क !

आणि असं होत नसेल, तर मात्र स्वप्नात दम नाही... म्हणजे ही फक्त एक इच्छा , इतकेच.

भपक्या पेक्षा स्वत्व महत्त्वाचे !

Saturday क्लब च्या नवीन chapter ची मोर्चे बांधणी सध्या सुरु आहे. त्या करिता सुरुवातीच्या बैठका मी एका लहानशा हॉटेलात घेतो. शिवाय ह्या बैठका अगदी " formal " स्वरूपाच्या नसतात. ह्यात तसा फारसा अजेंडा नसतो. अर्थात ठराविक हेतू ठेवून. 

गेल्या वेळी एक व्यावसायिक आले, ज्यांनी " तुम्ही ह्या मिटींग्स सुद्धा नेहमी होणाऱ्या मिटींग्स प्रमाणे घ्या" असा एक आगंतुक सल्ला दिला. मी त्यांना माझी भूमिका समजावली. तरीही जग " Presentation" ह्या प्रकाराला इतकं अति महत्त्व देतात कि बऱ्याच लोकाना हे अक्षरश: खरं वाटतं, नव्हे... हेच खरं वाटतं. 

कसं आहे कि ह्यापूर्वी ह्या Pattern ने उभा केलेला एक chapter धडाक्यात सुरु झाला, पुढे कोसळला आणि पुढच्या वर्षीच्या Renewal च्या वेळी सुद्धा हडबडला. उलट पक्षी आम्ही पर्वती chapter अतिशय कमी दिमाखात सुरु केला, जो ९५ टक्के मंडळींनी Renew केला, शिवाय आता बऱ्या प्रगतीपथावर आहे.

ह्यालाच समांतर काही गोष्टी निरीक्षणात आल्या :-

१. Pitchers ह्या web सिरीज मध्ये शेवटी गंडलेले Presentation च फंडिंग मिळवून देतं. कारण त्यात स्वत्व होतं.

२. आजच डॉ तेलंग भेटले, एक छान वाक्प्रचार वापरला त्यांनी : Convince पेक्षा Convey करतो मी. छान.

३. नळ stop जवळचं, जुनं असं स्वीकार उपहारगृह. मिटिंग साठी बसू नये अशी कडक पुणेरी पाटी मिरविणारे स्वीकार जेवण उत्तम देते. रु २०० इतक्या माफक योग्य दरात बऱ्यापैकी चांगला माहोल देऊ करणारे हे एक अत्यंत उत्तम हॉटेल आहे. ह्यांनाही इतर Soft Skills नाही लागत ! 

 ४.नुकतेच मी आणि स्वाती एका "खादाडी" नामक हॉटेलात गेलो होतो. त्यांचा तर भर ना सादरीकरणा वर होता, ना खर्चिक अंतर्गत सजावटीवर. उगाचच fancy मेन्यू कार्ड नाही कि कुठला भपका नाही. counter तर अगदी कोपऱ्यात कुठेतरी. "मी तर सतत इकडे तिकडेच असते, हवाय कशाला मोठा counter ?" असं म्हणणाऱ्या मालकीण बाई फोटोत सर्वात शेवटी कोपऱ्यात बसलेल्या दिसतात.

ह्या ऐवजी जाणविला त्यांचा मेन्यू. नेहमी खाण्यातल्या, घरात तयार केले जाणारे आगळे वेगळे मराठी पदार्थ, रास्त दरात, स्वस्तात, आणि उत्तम चवीचे देणे हे काम मात्र चोख. हवाय काय अजून ? 

एकच ट्रेनिंग, पुन्हा पुन्हा का बरे करतात मंडळी ?

एकच ट्रेनिंग जसे Saturday क्लब चे MDP हे पुन्हा पुन्हा करत राहण्याचा काय उपयोग, असा प्रश्न मला अनेक वेळा अनेक जण विचारतात.

काहीजण खरच कुतूहल म्हणून, तर काहीजण थोडेसे खोचक पणाने.

MDP म्हणजे Membership Development Programme. हा खरे तर उद्योजक development किंवा बिझनेसमन Development प्रोग्राम आहे. कारण ह्यात कौशल्य, हेतू यासोबत मानसिकता ह्यावर देखील विस्तृत प्रमाणात चर्चा होत असते.

तर एमडीपी हा सॅटर्डे क्लबचा एक असा प्रशिक्षण कार्यक्रम आहे की जो इतर प्रशिक्षण कार्यक्रमांपेक्षा खूप निराळा आहे

हा खास करून मराठी उद्योजका करता तयार केलेला आहे ज्याने कदाचित पिढ्यान पिढ्या स्वतःचा उद्योग म्हणजे काय याबद्दल अजिबात कुठलेही पाणी चाखलेले नाही.

त्यामुळे अशा संपूर्णपणे नवख्या आणि अगम्य प्रदेशात प्रवेश करताना किंवा त्याच्यात वावरत असताना होऊ शकणाऱ्या असंख्य चुका यातून टळू शकतात.

तसेच सतत नव्या नव्या चुका करत राहिल्यावर किंवा नवे नवे प्रश्न उभे राहिल्यावर त्याचं उत्तर कुठे शोधावं?

तर ते ह्या एमडीपीमध्ये शोधावं.

याचा अर्थ एमडीपी याला एका डिक्शनरी प्रमाणे घ्यावं ज्याच्यात पडलेल्या प्रश्नाला पटकन त्या त्यावेळी उत्तर मिळू शकेल.

उद्योजकाच्या सभोवतालच्या परिस्थिती सतत नव्याने बदलत राहतात. सोबत तो करत असलेले प्रयत्न आणि पर्यायाने त्याच्यासमोर उभी राहिलेली आव्हाने देखील.

या नवनव्या आव्हानांना कसं सामोरे जायचं याचा एमडीपी हा परिपाठ आहे.

शिवाय प्रत्येक एम डी पी ला येणारे विविध नवे नवे उद्योजक, त्यांच्या नवकल्पना, त्यांच्यासोबत नेटवर्किंग करण्याची मिळणारे संधी, हा सुद्धा एमडीपी चा एक महत्त्वाचा पैलू.

एमडीपी हा खूप विचार करून तयार करण्यात आलेला प्रशिक्षण कार्यक्रम आहे. यात अनेक धडे तयार केलेले आहेत. चार तासांमध्ये हे धडे बऱ्यापैकी उलगडून दाखवण्याचा प्रयत्न केलेला असतो. हे खूप प्रश्नोत्तर पद्धतीने घेतलं जातं त्यामुळे मनात पडणाऱ्या अनेक शंका कुशंकांचं इथेच निरसन होऊन जातं. तरीही वर म्हटल्याप्रमाणे एखाद्याच धड्यावर किंवा एखाद्याच मुद्द्यावर मन अधिक विचार करू लागतं आणि तेच अधिक मनाला भिडतं, याचं कारण सुद्धा उघड आहे:- त्या त्या वेळेला समोर असणारी आव्हाने. यात असं होऊ शकतं की इतरही तितक्याच महत्त्वाच्या पैलूंकडे दुर्लक्ष झालं. त्यामुळे एक किंवा दोन महिन्यांनी पुन्हा जेव्हा एमडीपी करतो तेव्हा जुने प्रश्न जाऊन नवीन उपस्थित झालेले असतात. त्या नवीन प्रश्नांना या नव्या एमडीपीमध्ये उत्तर मिळून जातं.

तर सॅटर्डे क्लबचा एमडीपी हा एक जबरदस्त कार्यक्रम जेव्हा जेव्हा तुम्हाला संधी मिळेल तेव्हा तेव्हा करत जा. विद्यार्थी दशेत रहा.

आयुष्याचे कारण सापडून जाईल.

Bisleri : भारतात येण्यापूर्वी .....

१९६९ साली रमेश चौहान ह्यांच्या हातात आलेली ही बिसलेरी कंपनी मूळची इटालियन. १८८१ पासून अस्तित्त्वात होती. बिसलेरी हे आडनाव आहे. ह्याच्या संस्थापकाचे. फेलिस बिसलेरी. ह्याबद्दल मी माझ्या water blog वर सविस्तर लिहिलंय.

मुद्दा असा आहे कि, ह्या फेलिस बिसलेरी ने एक मिनरल water सुरु केलं, ते त्याच्या नातवाने सुमारे ८० वर्षांने भारतात एकाला ब्रांड म्हणून विकलं. आता म्हणतात कि फक्त ४ लाखात कंपनी घेतली आणि ७००० कोटींना tata ग्रुप ला विकली असे.

ब्रांड तयार करणे ही एक मानसिकता आहे. इतका उत्तम परतावा कुठलीच गुंतवणूक देणार नाही !

Bisleri : Brand असावा तर असा !

Tata ग्रुप बिसलेरी कंपनी Acquire करणार अशी जवळजवळ खात्रीशीर बातमी आहे आता बाजारात. ह्यातून tata ग्रुप नक्की काय मिळवतोय वगैरे मी माझ्या water business blog वर लिहिलंय. तितकंच महत्त्वाचं श्री रमेश चौहान ह्यांच्या बद्दल समजून घ्यायचं असा विचार आला मनात. हे रमेश चौहान म्हणजे बिसलेरी चे मालक. रु ७,000 कोटींना हि कंपनी विकणारा हा अवलिया हे पहिल्यांदाच करत नाहीये.

मुळात १९६५ ते १९७० दरम्यान ह्यांनी एका इटालियन व्यक्तीकडून हि कंपनी ४ का ५ लाखांना विकत घेतली. १९९३ पर्यंत विशेष महत्त्व दिलेही नव्हते. कारण तो पर्यंत लिम्का, थम्स अप, गोल्ड स्पॉट असे जोरदार brands त्यांच्या खिशात होतेच. १९९१ मध्ये उदारीकरणाच्या लाटेत कोका कोला भारतात आल्या आल्या त्यांनी चौहान ह्यांच्या उत्पादन कारखान्यांना त्यांचे products करण्यासाठी आक्रमक मोहीम उघडली. तो पर्यंत पेप्सी देखील तयार होतेच. वेळेत काळाची योजना पाहून त्यांनी हे brands पटापट विकून टाकले आणि बिसलेरी वर फोकस केले.

आत्ताच्या घडीला बिसलेरी हा एक फक्त ब्रांड नसून एक Category च आहे. पण फक्त नाव नव्हे, तर उल्लेखनीय असे वितरण नेटवर्क उभे केले बिस्लेरीने : ४,५०० वितरक, ६००० वाहने तसेच १० लाखांहून अधिक दुकाने, किंवा तिथे प्रत्यक्ष बाटली घेतली जाते अशी स्थाने. ह्याच्या जोडीला काळाची पावले ओळखून सज्ज केलेले १३५ हून अधिक कंत्राटदार : जे बिसलेरी नावाने भारताच्या काना कोपऱ्यात हे उत्पादन करतात. 

जाहिरात देखील दर्जेदार !

उंट ह्यांना आपल्या जाहिरातींद्वारे आपले Brand Ambassador वापरणारे बिसलेरी हे कल्पकतेत देखील मागे नाहीत. जाहिरात क्षेत्रांत अनेक वेळा बिसलेरी च्या जाहिरातींना पारितोषिके मिळत राहिली आहेत.

प्लास्टिक Recycling साठी वेळेत पावले :

Bottle for Change ह्या मोहिमेद्वारे बिसलेरी त्यांच्या वापरलेल्या बाटल्या गोळा करून त्या पुनर्वापर करण्यासाठी पाठवते. पुढे येणारी गंभीर प्लास्टिक समस्या बिसलेरी ने २०१६ मध्येच ओळखली व त्यानुसार पावले टाकली.

बिल्डींग बिझनेस ....

Robert Kiyosaki ह्याने कायम ह्या वाक्प्रचाराचा वापर केलाय : Build a Business. हे रमेश चौहान ह्या उद्योजकाला शब्दश: लागू पडतं. शिवाय वेळेत त्यातून बाहेर पडणे हे देखील श्री चौहान यांनी दाखवून दिले आहे.

खरेच... Brand असावा तर असा ! 

ट्विटर, मस्क आणि नफा ...

Elon Musk सध्या twitter विकत घेण्यापेक्षा त्यांनी आल्या आल्या घेतलेल्या तुघलकी निर्णय प्रक्रियेमुळे जास्त चर्चेत आहेत. आल्या आल्या महाराजांनी cost cutting वर जबरदस्त जोर दिला आहे.

मुळात ट्विटर म्हणे दररोज ३० कोटी इतका तोटा भोगत आहे. इतर बहुचर्चित कंपन्यांची काही वेगळी परिस्थिती नाही. Zomato वगैरे कंपन्या नुसत्या जोरात दिसतात. म्हणजे काय तर गिऱ्हाईक वाढतंय, महसूल वाढत चाललाय, नफा नव्हे. Jack Dorse ह्या ट्विटर founder ने कंपनी चा प्रमाणाबाहेर विस्तार झाला आहे अशी कबुली दिलीय.

इकडे startups मात्र वेगळ्याच मस्तीत असतात. ह्यांच्या कामगिरीचे निदर्शक म्हणजे काय तर ह्यांनी उभे केलेले funding. अरे बाबांनो, खाली नफा किती राहतोय ह्यावरून judge होतात उद्योग. पण गुंतवणूक दार काय ? दिसते त्याला सत्य मानतात. कंपनीच्या महसुलात ७६ टक्के वाढ अशी बातमी दिली जाते हेडलाईन्स मार्फत. खाली लिहिलेला मजकूर वाचत नाही बरेचदा : तिमाही तोट्यात घट हे राहून जातं वाचायचं. जणू काही तोट्यात घट ही भारी कामगिरी आहे.

मुळात musk ह्यांचा निर्णय तुघलकी म्हणताना, आपण तुघलक ला अव्यवहारी ठरवत असतो. तुघलक चे लक्ष तिजोरी कडे खास करून होते. व्यवस्थापनाकडे सुद्धा होतं. त्याच धर्तीवर musk ह्यांचे कौशल्य धावत नसेल , कशा वरून ?

मुळात जिथे पैसा भरपूर उपलब्ध असतो ( funding) , तेथेच निर्णयांच्या बाबत जरा ढिलाई अनुभवायला येते, आणि जेथे हा कमी किंवा मोजक्या प्रमाणात असतो, तिथे जास्त सफाई अनुभवायला येते.

Musk हे ह्या संपूर्ण स्टार्टअप क्षेत्राला ढवळून काढणारा काय ?