व्यावसायिक Category : मोठ्ठा विषय

बिझनेस नेटवर्क मध्ये जॉईन होताना कोणती Category घ्यायची ?

प्रत्येक व्यावसायिक हा काहीतरी अनेक इतर उप व्यवसाय करीतच असतो जे इतर काही मंडळींचे मुख्य व्यवसाय असतात. उदाहरणार्थ एक Branding सल्लागार Graphic Design, Printing, Packaging इत्यादी व्यवसाय करीतच असतो. त्याच वेळी हेच प्रमुख व्यवसाय असलेले अनेक लोक असतात. एक प्रघात असा की एका Category चा एकच मेम्बर असावा. आणि हे योग्य आहे असे वाटते. हा विषय ह्या पोस्ट चा नाही. तरीही आपण जॉईन होताना कोणती Category निवडावी ? हा प्रश्न कुणाच्या मनात येवू शकतो, खास करून एखादी प्रभावी मीटिंग Attend केली असेल व तेथे आपल्याच सारखे इतर कुणी मेम्बर दिसल्यास. नक्कीच वाटू शकते, की ह्याच ग्रुप ला जॉईन व्हावे. अशाच वेळी त्या ग्रुप चे नेते मंडळी सुद्धा आपल्या विविध प्रकारे मागे लागत असतात, की लवकर जॉईन व्हा, वगैरे. ह्या प्रसंगी खालील टिप्स कामी येवू शकतात :-

1. सर्वात आधी : लगेच जॉईन होऊ नका. अगदी संधी हातातून चालली आहे असा भास निर्माण झाला तरीही. क्या खाना, तो दम खाना. जगात अनेक नेटवर्क आहेत. काळजी नसावी.
2. तुमचा प्रमुख धंदा देत असलेल्या व्यवसायाची Category जर तिथे उपलब्ध असेल, तरच ती निवडा. उदा. आपण जर Certified Financial Planner असाल, आणि हेच तुमच्या उत्पन्नाचे प्रमुख साधन असेल, आणि सदर ग्रुप मध्ये ह्याच Category मध्ये कुणी हजर असेल, तर उगाच Financial Coach वगैरे Category घेवू नये. सदर ग्रुप चे नेते वगैरे मागे लागले तरीही. 
3. जर अशी Category तिथे उपलब्ध असेल, तर इतर सर्व Factors पाहून जॉईन होवूच शकता. तरीही एक लक्षात असू द्या : की पुढे ह्या इतर Category हा प्रमुख व्यवसाय असणारे किंवा नसणारे उद्योजक देखील Join होवूच शकतात.
4. सदर ग्रुप चे Leaders किंवा नेते ह्यांना मेम्बर संख्या वाढविणे हे प्रमुख उद्दिष्ट दिलेले असते. ते गाठले की छोटी छोटी कौतुके होत असतात. ही लोकांना फार प्रिय असतात. आपल्या ग्रुप मेम्बर चा प्रत्यक्ष व्यवसाय वाढविणे ह्याकडे दुर्लक्ष होत असते, राहते. त्यामुळे तुमच्या व्यवसाय मिळण्याच्या प्रक्रियेला विलंब लागू शकतो हे ध्यानात राहू द्या. शिवाय हे काही समाजाचे नेते वगैरे नसतात. तर त्या ग्रुप चे नेते असतात. त्या ग्रुप मध्ये थोडे जास्त चांगले.
5. हे क्लब किंवा नेटवर्क चालविणाऱ्या संस्था देखील ह्या ग्रुप्स मध्ये स्पर्धा लावत असतात. उद्दिष्ट ? चांगलेच. की प्रत्येक ग्रुप ने स्वत: हून प्रयत्नपूर्वक व्यवसाय वाढ करावी, ग्रुप मेम्बर्स ना जोडीला घेवून. वापरायचा विवेक प्रत्येक ग्रुप leader ठेवेलच असे नाही.
6. तुम्ही जर leader असाल तर मात्र नीट पाहून, पारखून घ्यायला हवे. 

त्यामुळे, संयम, हेच प्रमुख अस्त्र ठेवा. 

प्रत्येक काम महत्त्वाचेच ....

माझ्याकडे सध्या एक जरा चांगली संधी निर्माण झाली आहे... म्हणजे त्यातून काहीतरी चांगले, व्यवसायात जरा घवघवीत परिणाम मिळवून देणारी अशी एक घटना घडत आहे. पुन्हा ह्यात हो/नाही आहेच.

 "तू जरा जास्तच न होत असलेली किंवा साशंक बाजू बघत आहेस " असा विचार एका जवळच्या व्यक्तीने मांडला.

हा एक लोकप्रिय गैरसमज आहे. माझ्या बाबत नव्हे, तर एकंदरीतच. 

अनुभवाधारित, सारासार विचार करणे; हे योग्यच आहे नाही का ? पूर्वी मला अशा संधींच्या बाबत अनुभव असेल, तो गाठीला धरून निर्णय घेणे आणि कोणत्याही परिस्थितीत अयोग्य अशा काहीही Commitments न देणे ह्याला जर महत्त्व देवून विचार केला तर तो योग्यच आहे; निदान माझ्या पुरता तरी. 

माझे व्यावसायिक आणि पर्यायाने सारासार आयुष्य कमीतकमी गुंतागुंतीचे रहावे व मला माझ्या हातातल्या प्रत्यक्ष कामावर अधिकाधिक लक्ष देवून ते ग्राहकासाठी जास्त सुयोग्य कसे राहील, इथे माझा प्रमुख विचार असायला हवा. 

तर वरील घटनेच्या संदर्भात होत असं होतं, की मी त्याला अवास्तव (हो, अवास्तवच  !) महत्त्व देत होतो, त्यामुळे त्यातील प्रत्यक्ष कामाचा वेळ वगळून उरलेल्या वेळातही स्वप्न रंजन किंवा इतर समांतर विचार वगैरे करत बसलो होतो. नशीब वेळीच डोके ठिकाणावर आले. तेही एक वेगळीच घटना आठवल्याने ....

परचुरे शास्त्री नामक व्यक्तीस समाजाने फक्त त्याला महारोग झाला म्हणून वाळीत टाकले होते. परिणामी त्यांच्या जखमा, त्याची मलमपट्टी हा विषय तर बादच. महात्मा गांधी ह्यांनी त्यांना सेवाग्राम येथे आणले व स्वत: त्यांची  रुग्णसेवा केली. हा विचार आजच्या "आनंदवन" च्या मुळाशी आहे. ज्यामुळे बाबा आमटे प्रेरित झाले. 

हे सुरु असतानाच देशाच्या भविष्याला कलाटणी देणारा १९४२ चा चले-जाव संग्राम, त्याची रणनीती वगैरे खलबते, तसेच योजना प्रत्यक्ष सेवा ग्रामात सुरूच होत्या. नेहरू वगैरे सर्व मोठे नेते तेथे तळ ठोकून होते. किती खलबते सुरु असतील, कल्पना केलेलीच बरी.

अशाही परिस्थितीत गांधीजी मध्येच उठून जात. अगदी High Voltage मीटिंग असेल तरीही.... "मला शास्त्रींच्या जखमा धुवायची वेळ चुकवायची नाही" असा विचार ठेवून. 

हातातले प्रत्येक काम तितकेच महत्त्वाचे आणि एक "सध्या बाजूला ठेवू" हा विचार माझ्या मनातून कायमचा खोडला गेला ह्या प्रसंगामुळे.

आणि परिणाम म्हणाल ? तर चलेजाव सुद्धा लक्ष्यभेदी ठरले तसेच रुग्णसेवा देखील. कारण बाबांनी हि कुटी पाहूनच तर प्रेरणा घेतली !

फक्त repurpose करा ......

कालच एका सह व्यावसायिकाशी 1-2-1 करत होतो. तो मराठीच आहे, शिवाय त्याचा खास महाराष्ट्रीय पदार्थ तयार करण्याचा महाराष्ट्राबाहेर व्यवसाय आहे. हे पदार्थ फक्त एकाच सणा पुरते ते तयार करतात तेही वर्षात एकाच Season पुरते. तरी हे विक्री करण्यासाठी त्यांनी एक लहानसे दुकान भाड्याने घेतले आहे, जे ते वर्षभर ठेवतात. कारण हा सर्व माल त्यांना तयार करायचा असतो, शिवाय विकायचा देखील असतो. 

त्यांचा सदर व्यवसाय जवळपास १० ते ११ वर्षे आहे, व अत्यंत Loyal असा ग्राहक वर्गदेखील आहे. 

गेल्या सणासुदीला त्यांनी बऱ्यापैकी विक्री केली, तसेच आता कोविड पश्चात बाजार खुला झाल्याने त्यांना गेल्या तुलनेत जवळपास दीडपट विक्रीची अपेक्षा आहे. त्यामुळे ते तात्पुरते ३ महिन्या करिता जवळपासच एखादे दुकान शोधात आहेत. असा सर्व विषय सुरु होता.

मी त्यांना सुचविले, कि मुख्य दुकानात फक्त प्रमुख Category तील एक-दोन प्रकार ठेवा, उरलेले online किंवा एखादा TV Set. ज्यावर निवड करता येईल. मग अतिरिक्त Stock थेट तयार करण्याच्या जागेवरून पाठवता येईल ( मग तो कुठेही असेना का ! ) शिवाय ह्या मुळे, तुम्ही तुमच्या शहराबाहेर सुद्धा विक्री करू शकाल. हे एक नवीन module उभे राहील. 

ह्याचं डिजिटल मार्केटिंग करायचा सर्वात स्वस्त आणि नेमका उपाय म्हणजे फेसबुक Live करून विविध दिवशी विविध पदार्थ दाखविणे, शिवाय प्रोमो ऑफर्स देणे.

हे व्यावसायिक जोडीने असेच खाद्य पदार्थ तयार करण्याच्या किंवा इतर कार्यशाळा देखील घेतात. कारण, अर्थात इतर वर्षभर काय करणार ? तर मी त्यांना असे सुचविले , कि ते ठराविक पदार्थ देणे इतकाच तुमचा scope नसून त्या अमराठी शहरात मराठी सणासुदीच्या विविध प्रसंगाना विविध वस्तू मराठी लोकांना पुरविणे हा तुमचा व्यवसाय समजलात , तर विविध लोकांशी संधान बांधून जे तुमचे तयार मार्केट , ग्राहक आहेत त्यांनाच पुन्हा पुन्हा कमी कष्टांत विक्री करू शकाल, शिवाय वर्षभर !

आपल्या कॅश फ्लो कडे एक नजर टाका, तुम्हालाच तुमची उत्तरे सापडतील !

Autoresponders : कसे अर्थपूर्ण करायचे ?

Whatsapp वर Auto responders आहेत हे आता सर्वश्रुत आहे. हे Tool म्हणून वापरण्यात काही ग्रेट आहे अशातला भाग नाही. पण हे कसे असायला हवेत, त्यातला आशय काय असायला हवा हे मात्र नीट पहा. नाहीतर ग्राहकाशी संवाद साधण्याची एक बहुमोल संधी आपण गमावून बसतो. 

आता हेच पहा :-

अशाच एक नवीन जोडल्या गेलेल्या व्यक्तीला मी एक मेसेज पाठविला, तिचे आपोआप उत्तर हे असे आले :-

" Thank You for Your Message. We're unavailable right now. But respond as soon as possible "

गैर आहे का ? अजिबात नाही. पण Value Addition काय करता येईल ? ग्राहकाच्या जवळ जाता येईल का अजून ?

" Thanks for showing interest in us. Till the time someone attends you, why don't you have a look at our website {  Link } ?"

हे, किंवा असेच काहीसे. ह्यात आपल्याला फार काही करावे नाही लागत. जरासं ethical Hacking करायचं, बास. म्हणजे काय, तर आपल्या mobile कंपन्या support ला उत्तरे कसे देतात ते पहायचं आणि आपला Content replace करायचा.

इथे Whatsapp चे Chatbots खूप उपयुक्त ठरतात. हे कसे वापरता येतील, असे समजायला ९८५०९९७११० ह्या क्रमांकावर फक्त 000 असे Type करून पाठवा. आणि जो परिणाम तुम्हाला प्राप्त होईल, त्यातून कल्पकतेने स्वत:चा व्यावसायिक Autoresponder Message तयार करा.

ग्राहका.... तुझ्याच साठी !

आपले काम आपण चोख बजावणे, ते वेळेत हातावेगळे करणे व ग्राहकाला समाधानी ठेवणे म्हणजे झालं असं समजून अनेक सहज, सोप्या संधी नजरेतून सुटतात. ह्याचं हे देखील एक कारण असेल की दिखाऊ मार्केटींग, सोशल मीडिया वगैरे ला दिलं जाणारं अतिरिक्त महत्त्व.

कालच मी एका व्यक्तीला केक पुरवठादार ह्यांचा संदर्भ दिला. तर ती म्हणाली " insta वर भरपूर रिव्ह्यू मिळतील". अर्थात तिचा हेतू शुद्धच होता. तरी मी म्हणालो की आधी तुला केक उत्तम व वेळेत मिळो. तर हे मुख्य. ज्याच्या भोवती इतर पैलू जोडलेत. Reviews वगैरे. 

पुन्हा एकदा पुणे कोल्हापूर पिक अप पॉइंट बद्दल...

पूर्वी मी ह्याबद्दल लिहिलेच होते. तरी राहवत नाही म्हणून लिहितोय. की आता यांचा पिक अप स्पॉट बदलला आहे. आणि तो तद्दन घाणेरडा आहे. पहा तर ह्याची अवस्था 

किती ती घाण, कचरा. हा सगळा भाग म्हणजे दारू, गुंडगिरी इत्यादी चे पुण्यातील तीर्थक्षेत्र. सकाळी सुद्धा ही अवस्था आहे.

मुद्दा असा की ज्या प्रवासी कंपन्या हे पिक अप पॉइंट ठरवतात, त्यांना एखादे चांगले ठिकाण निदान तिथेच तयार करता येवू नये का ? अशक्य नाही कारण प्रसन्न परपल तसेच VRL ह्यांची अशी छोटेखानी परंतु स्वच्छ स्थानके मी पाहिली आहेत. निदान स्त्री प्रवाशांचा तरी विचार व्हावा. आणि चोख वेळेवर सेवा व सोबत हा अगदी सहज येणारा मुद्दा कसा विचारात नाही घेतला जात ? ह्यामुळे देखील ब्रँड पडू शकतो. किंबहुना ग्राहका विषयी सद्भावना अशी संस्कृती तरी निश्चित उदयाला येवू शकते. वाटेत एका ठिकाणी ब्रेकफास्ट साठी बस थांबते तेथे ह्याच्या उलट परिस्थिती. Five star नाही ( नकोच ) परंतु आवश्यक स्वच्छता, नीटनेटके पणा व सोबत रास्त दर ( स्वस्त नव्हे ) हे असेल तर ग्राहक दुवा देवून जाईल.

ह्यावर ग्राहकांशी आस्थेने बोलणे असेल तर अजून काय लागतं ? लोक तुमचे brand ambassador बनतात.

ह्याउलट पुण्यातल्या एका gym chya बाहेर अत्यंत दुरावस्थेत एक सार्वजनिक लघुशंका ठिकाण मी अनुभवले. Gym चालक अनेक वर्षे तक्रार करतोय, पण स्व खर्चाने ते सुस्थितीत काही आणीत नाही. महानगरपालिका करेल म्हणताना , अनेक ग्राहक घालवत आहे हे ह्या बाबाला कोणी सांगायचे !

Referrals देण्याची घाई नको .....

पार्श्वभूमी 

एकमेकांना व्यावसायिक संदर्भ ( Referrals ) देणे हा प्रमुख उद्देश ठेवून व्यावसायिक नेट्वर्किंग क्लब्स चालविले जातात. ह्यात विक्री होण्यासाठी मिळणारे connects ह्यावरच जास्त भर असतो. आधी मेम्बर्स आळीपाळीने आपापल्या व्यवसायाची ओळख देतात; तसेच आपल्याला हवे असलेले संदर्भ किंवा connects मागत देखील असतात. ह्याच मीटिंग मध्ये मग मेम्बर्स असे कनेक्ट स्वत: च्या नेटवर्क मधून share करतात. तसेच पूर्वी अशा कनेक्ट मधून काही प्रत्यक्ष व्यवहार घडला असेल, तर तो देखील share करतात, प्रत्यक्ष किंमती सकट. उद्दिष्ट : अशा नेट्वर्किंग ची प्रत्यक्ष ताकद लोकांना कळावी. आणि अधिकाधिक संदर्भ share व्हावेत.

आहे उदात्त तरी ....

जेव्हा जेव्हा हे sharing होते, तेव्हा तेव्हा टाळ्या वाजतात, देणाऱ्या वर लोकांचा आदराचा भाव प्रदर्शित होतो. त्यात पुन्हा लोकांत प्रेरणा निर्माण व्हावी म्हणून सर्वाधिक संदर्भ देणारी व्यक्ती निवडली जाते, किंवा तिच्याकडे लक्ष जाईल अशी एखादी कृती केली जाते. उद्दिष्ट पुन्हा : ही उदात्त संस्कृती निर्माण व्हावी, जोपासली जावी. हे referrals देताना व्यवस्थित पद्धत पाळली न गेल्याने खूप वेळ वाया जातो, आणि ह्या उदात्त कृतीतून उथळपणाच जास्त वाढीला लागतो. नेटवर्क चालविणाऱ्या मंडळींना ह्यातून दिसणाऱ्या भासमान आकड्यांवर अधिक प्रेम असलेलं दिसतं; हे आकडे इतर लोकांच्या नजरेत भरतात आणि तेच त्यांना जास्त लोकप्रिय करतात. ह्या ऐवजी प्रत्यक्ष referrals, ते अधिक कसदार दिले - घेतले जावेत ह्याकरिता जर संस्कृती निर्माण केली गेली, तर खरे आकडे वाढतीलच, शिवाय वेळ खूपच वाचू शकेल. एक मोठा धोका ह्यात असतो : तो म्हणजे वरकरणी हे अनाकर्षक दिसतं. कारण ह्यात टाळ्या खूप कमी वाजतात आणि Adrenaline Rush अनुभवायला मिळत नाही. त्यामुळे हे कुणीच मनावर घेत नाही. ह्यात "मेम्बर ची संख्या वाढविणे" मध्ये असलेली किक नाही. परिणामी नेत्यांना ह्याबद्दल सांगून तसा काहीच उपयोग होत नाही असा माझा अनुभव आहे. member ना सांगायचे तर त्यात खूप वेळ जातो, माझ्या सारख्या मेम्बर चा. तरी, मी कृतीने हे करून दाखवायचा खूप प्रयत्न करत असतो. 

माझी मेथड 

1. ज्याला referral द्यायचा त्याची योग्यता आधी तपासणे, नसेल तर त्याला ती कशी build करायची हे सांगणे.
2. योग्यता असेल, तर ज्यांचा referral द्यायचा, त्याना विचारणे कि त्यांची गरज अजूनही आहे , की भागली, किंवा सदर संपर्क त्यांच्या उपयोगाचा आहे किंवा नाही. 
3. असेल, तर आपल्या मेम्बर बाबत त्यांना कल्पना देणे, जमल्यास त्यांच्या सेवेची किंमत देखील सांगणे. जर ते हो म्हणाले, तर आपल्या मेम्बर ला सदर संपर्क share करायचा.
4. मेम्बर जेव्हा आपापले ASK मागतात, तेव्हा आपल्या मनात येणारा संपर्क reference म्हणून share न करता, वहीत नोंद करून ठेवायचा आणि आवश्यक छान बीन करून मगच Qualify झाल्यास referral म्हणून share करायचा.

ह्या पद्धतीने खूप वेळ वाचतो, आणि आपल्या मेम्बर ची प्राथमिक Filtration प्रोसेस मधून सुटका होऊ शकते. त्याचे देखील काम fast होते. 

माझ्या बद्दल सांगताना किंवा referral मागताना मी देखील माझ्या Reputation ( व्यावसायिक नावलौकिक ) बद्दल सविस्तर सांगतो, तसेच योग्य तेच संदर्भ मागतो. त्यामुळे असे झटकन referrals मिळण्याची शक्यता मंदावते तसेच मिळालेले रुपांतरीत होण्याची शक्यता वाढते. 

आपल्याला हे विचार कसे वाटले, ह्याबद्दल प्रतिक्रिया जरूर द्या. 

अनुप वैद्य : सुरुवातीपासून Clarity चे उत्कृष्ट उदाहरण ...

" आपण मराठी ५००० फुटाच्या factory पासून सुरुवात करतात आणि म्हणतात ... बघू या कसे चालते ते आणि मग ....."

अनुप वैद्यांच्या ५०,००० स्क्वेअर फुटांच्या factory मध्ये त्यांच्या केबिन मध्ये बसून आम्ही गप्पांना सुरुवात केली. मी अगदी सगळे detail सांगणार नाही, कारण हा काही मुलाखती घेणारा Youtube Channel नाही. तरी त्यांचा पसारा लक्षात यावा आणि काय घेता येईल ते घ्यावे ह्यासाठी ह्या पोस्ट रुपी हा खटाटोप. 

आधी जरा खालील फोटो पाहून घ्या.( मी काही प्रो नव्हे )

उल्लेखनीय ....

1. Tefabo Products नावाने त्यांचे एक Fabrication unit आहे. २०१८ साली सरळ ३५,००० फुटाच्या शेड मधून हे त्यांनी सुरु केले. हातात कोणतीही Order नव्हती. होता तो दांडगा अनुभव, लौकिक ( क्षेत्रातला ) आणि दूरदृष्टी. 
2. वैद्य सरांनी फक्त ठरवले की पवन उर्जा क्षेत्रात लागणारे Fabrication करायचे २०३० पर्यंत आणि उत्तुंग भरारी घ्यायची. ( त्यांच्या शब्दांत Exponential Growth ) आत्मविश्वास हा खूप घासून घासून गुळगुळीत झालेला शब्द वाटला इतका अनुप सरांकडे ठाम पणा आहे.
3. कधी कधी येणारे कठीण प्रसंग लीलया हाताळणाऱ्या वैद्य सरांकडे Cash Flow चे उत्तम ज्ञान आहे.
4. Capex कमी हे त्यांचे जणू सूत्रच आहे. त्यामुळे निष्कारण अवजड यंत्रसामुग्री मध्ये पैसा गुंतवून ठेवण्या ऐवजी ते माणसांत गुंतवितात.
5. सुरुवातीला महिन्याला ४ ते ५ लाख रु इतका लहानसा Turnover पासून सुरु झालेली Tefabo आता ७० कोटी ना पोचली आहे, पुढील वर्षी १०० कोट असणार हे अनुप सरांचे ठरलेलेच आहे. 

ह्यातून काही प्रेरक वाटले, तर नक्की प्रतिक्रिया रूपाने येवू द्यात !