Brief about 'Nivdak Udyami' -

What is 'Nivdak Udyami'

Religious, Social, Educational or even for commercial reasons people do come together as a group however nature of each person is different and hence keeping them closely connected to a common cause for a longer period of time is a bit tedious job. One need to establish certain guidelines of rules and make continuous efforts to develop the culture to abide those rules and stay with in the established framework 

Considering this 'Nivdak Udyami' was formed in December 2019 where Professional Business owners/Entrepreneurs should come together to help grow each other's business, share their good or bad experiences, invite domain experts and arrange discussions, brainstorm and by virtue of constant questioning try to understand and learn the subject - This is how we function 

@ 'Nivdak' we have set up weekly posting scheduled with dedicated subjects for each day along with timeline

"Business Education and Personality Traits Development" has been the core of 'Nivdak's existence. Non value add forwards, Borrowed philosophy, Political, Ritual, Caste biased posts, spamming is strictly prohibited here

Hence handful and selected 30 odd people could earn our membership till date

@ 'Nivdak Udyami', We believe that Nurturing Culture and Creating Wealth both can be achieved simultaneously, So its just not a group rather a movement 

Connect The Dots ...श्री. अजित मराठे सरांची मुलाखत

 Connect The Dots ...

पर्वा श्री.अजित मराठे सरांची मुलाखत सुरू असताना 'Connect The Dots' हा शब्द दोन मुख्य कारणांनी डोक्यात घर करून राहिला,

पहिलं - 'Connect The Dots' - हे रश्मी बंसल ह्यांचं गाजलेलं पुस्तक - उद्योजक मानसिकतेच्या 20 व्यक्तींची ही कहाणी. मुख्य म्हणजे आयआयटी, आयआयएम मध्ये न जाताही निव्वळ स्वतःला सिद्ध करून दाखवण्याच्या इर्ष्येतून व्यवसाय मोठा करता येतो हे त्यांनी दाखवून दिलं.या उद्योजकांची, 'जुगाड, जूनून आणि जूबान' अशी तीन सामायिक स्वभाववैशिष्ट्ये लेखिकेने ह्या पुस्तकात तपशिलात मांडलीयेत.

मुलाखतीच्या सुरुवातीलाच 'मी काही तत्वज्ञान सांगायला नव्हे तर माझे अनुभव तुमच्याशी शेअर करायला आलो आहे आणि मी तुमच्यासारखाच एक उद्योजक आहे', असे मराठे सर म्हणाले आणि औपचारिकतेचे सगळे बंध गळून पडले.

लेखिकेला 'जुगाड' - या शब्दाचा पुस्तकात अभिप्रेत असलेल्या अर्थाप्रमाणे मराठे सरांना व्यावसायिकतेचा वारसा होता असे नाही.'सरांचे आईवडील शिक्षकी पेशात त्यामूळे स्वतःच्या निरीक्षणातून, प्रयोगशीलतेतून आणि आलेल्या अनुभवांचा डोळसपणे वापर करत ते व्यवसायात एक एक पायरी वर चढत गेले. सुरुवातीच्या काळात 'भांडवलाची कमतरता' भरून काढण्यासाठी काँट्रॅक्टरपासून 'टाइम्स ऑफ इंडियात' जाहिरात देण्यापर्यंत' वस्तुविनिमय पद्धतीचा (अर्थात Barter System) कल्पक आणि प्रभावी वापर (अर्थात 'जुगाड') हे अतिशय चपखल उदाहरण ठरावे 

सिव्हिल इंजिनियरिंगची पदवी आणि त्यानंतर 'Brand Equity Management in Real Estate Industry in MMRDA Region' ह्या विषयात संशोधन प्रकल्प सादर करून पीएचडी मिळवणे तसेच 1995 पासून इंटिरिअरच्या कामांपासून सुरुवात करून NRDL हा बांधकाम क्षेत्रातील ब्रँड नावारूपाला आणण्याच्या मागे निव्वळ 'जूनून'

व्यवसायात अडचणी येतच असतात पण आपण जाणूनबुजून कुणालाही न फसवता काम करावे व आपल्या शब्दाचा मान राखावा असं ते म्हणतात. मराठे सर आज 'बिझिनेस गुरु' म्हणून प्रसिद्ध आहेत.आपला 25 वर्षाचा अनुभव स्वतःच्या 'जुबानी' तून 500 हुन अधिक व्याख्यानातून त्यांनी लोकांपर्यत पोहोचवलाय. 

अडचणी - व्यवसायात दररोज अडचणी येत असतात आणि त्यामुळे शिकण्याची प्रक्रिया ही निरंतर आहे. माणसांशी निगडित असल्याने व्यवसाय म्हणजे लोकांचा गंड किंवा आत्मसन्मान चुचकारत व्यवस्थापन करणे आणि त्यासाठी शक्य तितक्या व्यक्तींबरोबर वैयक्तिक संबंध प्रस्थापित करणे ह्याला महत्व आहे. वैयक्तिक भेटीगाठी आणि संबंध असल्यास तुम्ही तुमच्या अडचणी इतरांबरोबर शेअर करू शकता आणि लोकंच त्यावर मात करण्यासाठी तुम्हाला निरनिराळ्या कल्पना सुचवतात असं मराठे सर सांगतात

नेटवर्किंग - नेटवर्किंगचा अर्थ लावतांना आपल्याकडून होणारी गल्लत मराठे सर अतिशय सोप्या आणि नेमक्या भाषेत अधोरेखित करतात,

> तिथे विक्री साठी जाऊ नका तर आपली ब्रँड इमेज तयार करण्यासाठी प्रयत्न करा

> घेण्याऐवजी देण्यावर/मदत करण्यावर भर द्या

> मानवाची नैसर्गिक भावना अशी की देणारे आवडतात, घेणाऱ्यांना  मात्र शक्य तो दूर ठेवण्याकडे कल असतो

> प्रत्येक व्यक्तीत प्रचंड क्षमता असते. ज्ञान, कौशल्य किंवा मर्यादित का असेना त्याचं संपर्कजाळं ह्यातून काही ना काही आपल्या उपयोगी पडण्यासारखं असतं

> नेटवर्किंग मीटिंगमध्ये काय बोलावं आणि काय नाही ह्यांचं ताळतम्य बाळगा, त्यासाठी 'ऐकण्यावर' भर द्या

> बोलतांना इतरांच्या आवडलेल्या गोष्टींचा जरूर उल्लेख करा, तुमच्यातल्या सामायिक गोष्टीं (Background of relativeness) ओळखून संभाषणाला सुरुवात करा

> नेटवर्किंग मध्ये एकवेळच्या 'विक्री' ऐवजी उत्तम संबंध प्रस्थापित करून दीर्घकाळ आणि वारंवार व्यवसाय मिळवण्याच्या दृष्टीने काम करा (नेटवर्किंगचा अर्थ शिकार करणे नव्हे तर शेती करणे असा अभिप्रेत आहे)

मार्स गुरुकुल  - नवउद्यमींना व्यवसायात उंच भरारी घेण्यासाठी म्हणून MARS Gurukul ह्या आपल्या संस्थेतर्फे ते काही 'निवडक' व्यावसायिकांना मार्गदर्शन करतात.आपल्या 25 वर्षाच्या कारकिर्दीत टक्के टोणपे खाल्ल्यानंतर मिळालेली शिकवण आणि अनुभव ते या नउद्यमींना पुढे आणण्यासाठी वापरतायत. 'निवडक' अशा अर्थाने की मराठे सरांच्या मते प्रत्येक व्यवसायात अगदी 100 कोटीच्या पुढे उलाढाल करण्याची क्षमता असते पण मुदलात त्या व्यावसायिकाची तेवढी तयारी आहे का?

मराठे सरांना व्यावसायिकांच्या काही जाणवलेल्या अडचणी म्हणजे,

1.भांडवल कसं उभारायचं?

2.अनुभवाची कमतरता

3.पंचवीस एक वर्ष काम करून पण वार्षिक उलाढाल जेमतेम 4 - 5 कोटीच्या पुढे न जाणे किंवा त्यातच समाधान मानणे 

4.पुढची पिढी हा व्यवसाय करेल की नाही किंवा त्रयस्थ व्यक्ती नेमून तो दैनंदिन कामकाज पाहिल ह्याबद्दल काही पूर्वतयारी नसणे

5.व्यवसायाची रणनीती फक्त कागदावर असणे पण त्याची अंमलबजावणी कशी करावी ह्याबद्दल साशंक असणे इत्यादी. त्यामुळे क्षमता आणि इच्छाशक्ती असणाऱ्यांबरोबर मात्र ते अगदी सावलीसारखे 3 ते 5 वर्ष स्वतःचा बहुमूल्य वेळ देऊन मार्गदर्शन करण्याचं काम करतायत (ह्याची संकल्पना म्हणून सर्वश्रुत जरी असला तरी मराठे सरांनी दिलेला 'श्रीकृष्ण आणि अर्जुनाच्या नात्याचा दाखला' प्रत्यक्ष मुलाखतीतच ऐका

Effective Delegation - (अर्थात योग्य प्रतिनिधींकडून काम करून घेणे) - 

बऱ्याच वेळेला आपल्या व्यवसाय किंवा कामाच्या अतिप्रेमात पडल्यामुळे आपल्याला इतरांनी केलेलं काम आवडत नाही आणि हा सतत चा मानसिक झगडा आहे. बऱ्याच वेळेला कर्मचारीही कामचुकारपणा करतात. Effective Delegation साठी मराठे सर एक सोपी पण अतिशय प्रभावी त्रिसूत्री सुचवतात,

1.I do, you see - मी करतो/करते , तू बघ

2. We do - आपण दोघांनी एकत्र करूया

3.You do, I see - तू कर, मी बघतो/बघते 

पण ह्यासाठी आपल्या कामाच्या पद्धतीचं प्रमाणिकरण आणि त्याचं दस्तावेजीकरण केलेलं असणं आवश्यक आहे. मालक म्हणून आपल्या अखत्यारीत आपण वेळोवेळी कामाच्या पद्धती बदलू लागलो तर मात्र कर्मचाऱ्यांचा नाईलाज होऊ शकतो असं ते सुचवतात 

अस्वस्थपणा हा उद्योजकाचा स्थायीभाव कारण तो रोज नवीन गोष्टी शिकत असतो.आपल्या आजूबाजूला वेगवेगळ्या टप्प्यात, वेगवेगळ्या कालावधीत सामाजिक, आर्थिक आणि अगदी भौगोलिक बदल होत असतात ज्याचा आपल्या व्यवसायावर परिणाम होत असतो. दैनंदिन कामकाजात अडकल्यामुळे बऱ्याच वेळा काही महत्वाच्या गोष्टींची नोंद घेणं उद्योजकांकडून राहून जातं.

दुसरं - साधारण दोनेक वर्षांपूर्वी लोकसत्ताचे संपादक श्री.गिरीष कुबेर ह्यांचं श्री.नरहर कुरुंदकर ह्यांच्यावर आयोजित एक व्याख्यान माझ्या ऐकण्या/पाहण्यात आलं. समाजात, देशा परदेशात वेगवेगळ्या टप्प्यात आणि कालखंडात घडणाऱ्या गोष्टींचा तार्किक संबंध लावून (टिंब टिंब जोडून मोठं चित्र - Connect The Dots) आपल्याला उलगडून दाखवणारे आणि तटस्थ बुद्धिमत्तेने मांडणारे 'कुरुंदकर' असावे लागतात आणि तसे ते नसल्याने होणारी अपरिमित हानी असा त्यांच्या व्याख्यानाचा रोख होता

पर्वाचं मराठे सरांचं 'अनुभव कथन' हे कुठल्याही उद्योजकाला हे असं Reading between the lines किंवा ती अनेक टिंब एका रेषेत जोडून दाखवणारं होतं

राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या मुशीत घडलेल्या, 'बीएनआय'चे ईवान माईझ्नर आणि 'सॅटर्डे क्लब'च्या माधवराव भिडे सरांच्या विचारांचा प्रभाव असलेल्या श्री.अजित मराठे सरांना 'निवडक उद्यमी' तर्फे त्रिवार वंदन (Take a bow🙏) आणि त्यांच्या पुढील वाटचालीस मनःपूर्वक शुभेच्छा💐. पुराणकाळातील गुरू शिष्य परंपरेप्रमाणे त्यांचं सतत मार्गदर्शन आम्हाला लाभो अशी कामना 

वि. सू. सरांच्या मुलाखतीची व्हिडिओ लिंक , आणि ऑडीयो लिंक येथे मिळेल 

धन्यवाद 

संस्कृती + संपत्तीनिर्मिती + समाजभान = किर्लोस्कर

मुदलात किर्लोस्कर समूहाची सुरुवातच आपले अभियांत्रिकी कौशल्य वापरून शेतकऱ्यांची अडचण सोडवण्यासाठी काही तरी करता यावं ह्या उद्देशातून झाली. त्याकाळी (साधारण इ.स.1910 च्या आसपास) शेतकऱ्यांचे नांगरांचे फाळ हे लाकडाचे असत.लाकडाला स्वतःच्या अशा काही मर्यादा असतात, पाण्यात अति भिजले की ते कमकुवत होतं आणि म्हणूनच लक्ष्मणरावांनी 'लोखंडाचा नांगर' तयार केला.

सरकारी रेट्यामूळे सायकलचे दुकान असलेली जमीन गमवावी लागल्यामुळे 'औंध' च्या पंतप्रतिनिधींकडून त्याकाळी 10 हजार रुपयांची कर्जाऊ रक्कम व जागा मिळवण्यासाठी लक्ष्मणरावांनी पुन्हा जुळवाजुळव केली (ह्याला आजच्या भाषेत Collaboration आणि Funding म्हणता येईल 🙂)

युरोपातील औद्योगिक वसाहतींबद्दल वाचून माहीत असल्यामुळे 'कुंडल' ची जागा उद्योगासाठी निवडण्यामागचं कारण म्हणजे रेल्वेने कच्च्या पक्क्या मालाची ने आण करता येईल तसंच पाणी जवळ असल्यामुळे (कृष्णा नदी) कारखान्याच्या आसपास औद्योगिक वसाहत निर्माण करता  येईल.(आज कुंडल चं किर्लोस्करवाडीत झालेलं रूपांतर पाहून लक्ष्मणरावांची दूरदृष्टी आणि कर्मचाऱ्यांच्या कल्याणाची जबाबदारी) दोन्ही दिसते.....

लक्ष्मणरावांचे थोरले सुपूत्र शंतनुराव हे त्याकाळी (सन 1926) मॅसाच्युसेट्स इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नोलॉजि येथून 'यांत्रिक अभियंता' ही पदवी मिळवलेल्या काही मोजक्या भारतीयांपैकी एक.भविष्याचा वेध घेणाऱ्या शंतनुरावांनी भारताला जागतिक पातळीवर स्पर्धात्मक बनवण्याचा प्रयत्न केला.जेव्हा कुणी विचारही करू शकत नव्हते (1954 साली) तेव्हा त्यांनी डिझेल इंजिनाचा कंटेनर जर्मनीला निर्यात केला होता.1957 साली शंतनुराव इंजिनियरिंग एक्स्पोर्ट प्रमोशन कौन्सिल चे अध्यक्ष म्हणून निवडले गेले.विकसित देशांत सुद्धा जेव्हा 'जागतिकीकरण' हा शब्द दबक्या आवाजात उच्चारला जात असे तेव्हा निर्यातीला उत्तेजन देण्यासाठी त्यांनी रॉटरडॅम, हॉलंड, बँकॉक येथे ऑफिसे थाटली होती.मलेशिया आणि फिलिपाईन्स येथे स्थानिक बाजारपेठेची मागणी पूर्ण करण्याबरोबरच जगभर वितरकांचं जाळं निर्माण करण्यासाठी यंत्रांचे सुटे भाग बनविण्याचे कारखाने उभारले होते.परदेशी लोकांच्या तालावर नाचणं त्यांना मान्य नव्हतं. भारताच्या राजकीय आणि आर्थिक स्वातंत्र्याचा रस्ता हा औद्योगिकीकरण आणि वाढीव उत्पादनातून जातो असं त्यांचं ठाम मत होतं.'आर्थिक तयारी ही सैन्यदलाच्या तयारी इतकीच महत्वाची आहे' असं ते म्हणत असत. रोजगार निर्मितीसाठी तसेच लोकांचं राहणीमान उंचावण्यासाठी यंत्रांची आवश्यकता आहे असा त्यांचा विश्वास होता.1960 च्या दशकात शंतनुरावांनी भारत सरकारच्या आर्थिक नियोजन, सार्वजनिक क्षेत्राबद्दलची धोरणे आणि एकंदरीतच 'लायसन्स राज' ह्याबद्दल टीका केली तेव्हा बऱ्याच समाजवादी विचारसरणीच्या लोकांनी त्यांची थट्टा केली होती पण पुढे 1991 साली औद्योगिकीकरण आणि उदारमतवाद स्वीकारून भारत सरकारने एक प्रकारे शंतनूरावांचे विचार मान्य केल्यासारखंच झालं.

ते कायमच यंत्रांचे सुटे भाग बनवणाऱ्या उद्योगांना उत्तेजन देत.छोट्या उद्योजकांना उभं राहण्यासाठी कर्ज देण्यापासून ते त्यांना व्यावसायिक मार्गदर्शन करण्यापर्यंत शक्य ती सगळी मदत ते करत असंत.स्वच्छतेचा त्यांचा आग्रह त्यांच्या उद्योगांपुरताच मर्यादित नव्हता तर 'स्वच्छ आणि सुंदर' शाळा हा उपक्रम त्यांनी पुण्यात राबवला व वेळोवेळी शाळेत जाऊन ते आढावाही घेत असत.1965 साली त्यांना 'पद्मभूषण' ह्या सर्वोच्च भारतीय नागरी पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. 2003 साली त्यावेळचे भारताचे पंतप्रधान श्री.अटलबिहारी वाजपेयी यांनी शंतनूरावांच्या शंभराव्या जयंती निमित्त पोस्टाचे तिकीट प्रसारित करून त्यांच्या कार्याचा यथोचित गौरव केला.

ते नेहेमी म्हणत 'मला उद्योगपती म्हणवून घेण्यात रस नाही, भारत हे सक्षम असे औद्योगिक राष्ट्र म्हणून उदयास येण्याच्या दृष्टीने चळवळ उभारण्याचा किर्लोस्कर समूहाचा मानस आहे'....शंतनुरावांच्या कारकिर्दीत किर्लोस्कर समूह शब्दशः हजारो पटींनी वाढला

शंतनुरावांचे सुपूत्र श्री चंद्रकांत किर्लोस्कर ह्यांना ही दूरदृष्टी होती व आजोबा आणि वडीलांपासून लाभलेला वारसा त्यांनी पुढे नेला. आत्मनिर्भर आणि स्वयंपूर्ण झाल्यानेच दीर्घकालीन औद्योगिक वाढ शक्य आहे असा त्यांचा विश्वास होता. अभियांत्रिकी क्रियाकृती व उत्पादनांचा दर्जा राखायचा असल्यास 'संशोधन व विकास' ह्याला अनन्यसाधारण महत्व आहे हे त्यांनी ओळखलं होतं व त्यादृष्टीने किर्लोस्कर समूह अद्ययावत राहील ह्यासाठी त्यांनी प्रयत्न केले. परदेशी कंपन्यांनाही ज्याचा मोह आवरत नसे अशा अद्ययावत कार्यप्रणाली आणि प्रक्रिया श्री.चंद्रकांत किर्लोस्कर यांनी आपल्या उद्योगांमध्ये मध्ये राबविल्या होत्या 

👉ग्राहकांचं हित किर्लोस्कर समूहाच्या कायमच केंद्रस्थानी राहिलं आहे.लोखंडाचा नांगर बनविल्यानंतर काही बिघाड झाल्यास लक्ष्मणराव बदलून देत असत.

👉ग्राहकांच्या प्रतिक्रिया जाणून त्यानुसार अपेक्षित बदल घडवणे

👉शाळांमध्ये पाणी, स्वछता इत्यादी उपक्रम राबविणे 

👉व्यवस्थापन मंडळ आणि कर्मचारी ह्यात व्यावसायिक संस्कृती रुजविणे - कर्मचाऱ्यांच्या कल्याणाची काळजी असल्या कारणाने क्वचितच कधी त्यांच्यात विसंवाद होणे

👉आपल्या उद्योगांमध्ये फॉरवर्ड आणि बॅकवर्ड इंटिग्रेशन पद्धत राबविणे - 

 फॉरवर्ड इंटिग्रेशन- उदा: आपली उत्पादने विकताना उत्पादनानंतरच्या पुरवठा साखळीवर नियंत्रण ठेवणे - वितरकांचं जाळं निर्माण करण्याबरोबरच आपला माल थेट बाजारपेठेत किंवा ग्राहकांपर्यंत पोहोचवणे

बॅकवर्ड इंटिग्रेशन - उदा: यंत्र बनविण्यासाठी लागणारे सुट्टे भाग पण शक्य असल्यास स्वतःच उत्पादीत करणे 

👉सतत सुधारणा करत राहणे

👉व्यवसायात प्रत्येक पातळ्यांवर प्रेरणादायी नेतृत्व तयार करणे

👉स्वतःच्या कौशल्यात भर घालून पुढे जाऊ इच्छिणाऱ्या सुरुवातीच्या पातळीवर काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यासदेखील कंपनीतच सेवाबढतीच्या संधी उपलब्ध करून देणे

शंभर वर्षाची गौरवशाली परंपरा आणि आज किर्लोस्करांची पाचवी पिढी कार्यरत आहे पण त्याच्या जोडीला 4 पिढ्या किर्लोस्कर समूहात सेवा देणारे कर्मचारीही आहेत. हे अशक्य कोटीतील उदाहरण कदाचित इथेच सापडलं असतं आणि 2010 साली किर्लोस्कर समूहाच्या शतकमहोत्सवी  कार्यक्रमात समूहाने अश्या कर्मचाऱ्यांचा यथोचित सन्मानही केला

'या सम हाच' 

संस्कृती, संपत्तीनिर्मिती आणि समाजभान जपणाऱ्यांना आदर्श मानणाऱ्या 'निवडक उद्यमी' तर्फे किर्लोस्कर समूहास आणि त्याची मुहूर्तमेढ रोवणारे आद्य पुरुष श्री.लक्ष्मणराव काशीनाथ किर्लोस्कर ह्यांना आदरांजली 🙏

कार्यक्रमाची Video रेकॉर्डिंग लिंक 

फक्त Audio रेकॉर्डिंग लिंक 

Passion to Profession - 'वानरसेना'

अनिकेत आमडेकरांची मुलाखत ऐकली - 

स्पंज बनून शिकत राहिलं की एखाद्या गोष्टीबद्दलच्या कुतूहलाचं कौशल्यात रूपांतर होतं.मनाची आंतरिक ओढ कौशल्याचं आवडीत (Passion) रूपांतर करते आणि आवडीला प्रामाणिक अभ्यासाची जोड दिली की ते आपल्या उपजीविकेचं साधन (Profession) देखील होऊ शकतं.

• 'पॅशन टू प्रोफेशन' चा हा एक साचेबद्ध आडाखा अनिकेत नी सांगितला खरा पण 'कुतूहल' म्हणून आपण काय 'निवडतो' हे आपल्यावरच अवलंबून आहे. उदा: वृत्तपत्रातील 'अग्रलेख' वाचून स्वतःच्या ज्ञानात भर घालायची की काही फुटकळ बातमी वाचून निराश व्हायचं हे मात्र आपण स्वतःच ठरवत असतो असं अनिकेत चं प्रामाणिक मत 🙂.

• बाबांनी सांगितलेली हनुमानाची गोष्ट आवडल्यामुळे अनिकेतची अडीच वर्षांची मुलगी काही दिवस शेपटी लावून घरभर हिंडत असे आणि तिला कुतूहल म्हणून पुढे अनिकेतनी रामयणातल्या बऱ्याच गोष्टी सांगितल्या ज्या अर्थातच तिच्या तोंडपाठ झाल्या आणि त्याचं आजूबाजूच्यांना फार आश्चर्य वाटे.तिथूनच अनिकेतला आपल्या ह्या गोष्टी सांगण्याच्या 'पॅशन' चं 'प्रोफेशन' मध्ये रूपांतर करता येईल असा विश्वास वाटला आणि त्याच्या ह्या 'वानरसेने' च्या प्रवासाचा श्रीगणेशा झाला.

• आपल्या पॅशन चं प्रोफेशन मध्ये रूपांतर होईस्तोवर आर्थिक निकड वरचढ ठरू नये म्हणून सुरुवातीच्या काळात नोकरीधंदा सांभाळूनच ही कसरत करावी असा अनिकेत सल्ला देतो पण एकदा का तुम्ही झोकून दिलंत की बरीच मंडळी तुमच्या पॅशन ला मूर्त स्वरूप देण्यास हातभार लावतात असंही तो मानतो (इथे अनिकेत 'मराठी कनेक्ट' मधील काही सहकाऱ्यांची आवर्जून नावं घेतो)

आपल्याला काय येतंय किंवा जमतंय ह्यापेक्षा आपल्या ग्राहकांना केंद्रबिंदू मानून त्यांची आवड, प्रेरणा किंवा त्यांचं दुःख, नैराश्य काय? हे समजून त्याअनुषंगाने स्वतःच्या सेवा किंवा उत्पादनात आवश्यक तो बदल करावा असं अनिकेत म्हणतो

'पॅशन टू प्रोफेशन' ह्या प्रवासात एकेक अडथळा पार करत डोंगर चढून माथ्यावर आल्यावर जेव्हा तुम्हांला जाणवतं की अजून बरेच डोंगर पार करायचेत, तेव्हा तुम्ही कच खाऊन मागे वळता की नव्या दमाने पुढचा अडथळा पार करायला सज्ज होता त्यावर तुमचा 'प्रोफेशन' ते 'व्यवसाय' हा पुढील प्रवास बेतलेला असतो असं अनिकेत सांगतो.

मित्रमंडळी, सहकारी,नातेवाईक जेव्हा आवर्जून तूमच्या नावाची शिफारस करतात हे ही एक प्रकारचं यशंच असल्याचं अनिकेत मानतो.आपल्या सहकाऱ्यांचं उत्पादन किंवा सेवा आपल्या व्यवसायाशी कसं जोडून घेता येईल ह्या विचारातून 'वानरसेने'चा लोगो साकारला गेलाय (प्रत्यक्ष मुलाखतीतच ऐका व पहा)

अनिकेतच्या गोष्टी ऐकता ऐकता अबोल मुलेही आता बडबडू लागलीयेत. मॅक्डोनल्डच्या नांममुद्रेची गोष्ट सांगून लहान मुलांमधल्या कल्पनाशक्तीला अनिकेत वाट करून देतोय.

रामायणातील कथा गोष्टींच्या रुपात सांगता सांगता हलकेच काही चांगले आणि आवश्यक संस्कारही अनिकेत लहान मुलांमध्ये घडवतोय (त्यासाठी ही मुलाखत जरूर ऐका)

गोष्टी सांगता सांगता मुलांना बोलतं करणं, त्यांच्या कल्पनाशक्तीला वाव देणं, आपल्या संस्कृतीची ओळख करून देणं, चांगले संस्कार रुजवणं, एकंदरीतच नकळतपणे एक पिढीच घडवण्याचं अनिकेत काम करतोय. 

न जाणो ह्या लहान मुलांमधील एखादा 'तान्हाजी' अनिकेत ने शिकवलेलं हे गोष्टी सांगण्याचं कसब उद्या दृकश्राव्य पद्धतीने रुपेरी पडद्यावर सादर करेल 🎥 🎬 ?

त्याच्या ह्या वानरसेने ला 'निवडक उद्यमीचा' सलाम 🙏 आणि पुढील वाटचालीस खूप खूप शुभेच्छा 💐

Passion to Profession - ''You are here''

 कुठल्या तरी पुस्तकाच्या प्रस्तावनेत वाचल्याचं आठवतंय,
'मोठया कंपन्या किंवा मॉल मध्ये एक नकाशा असतो, 'You are here' असं दाखवणारा.तिथून तुमच्या इप्सित स्थळी कसं जायचं हे समजायला मदत व्हावी हा उद्देश, तरी बरेच जण गोंधळतात. पण काही जणांना अगदी पक्क ठाऊक असतं की आपण कुठं आहोत आणि आपल्याला कुठं आणि कसं जायचंय.

प्रणव म्हैसाळकर ची मुलाखत ऐकतांना हे पदोपदी जाणवलं.

1.घरात भाऊ अभियंता, बहीण CA, काकांची टॅक्स कन्सलटेशन कंपनी वगैरे, त्यामुळे त्याच जुनाट मार्गाने न जाता आपलं (नुसतं म्हणायला नव्हे) वेगळं अस्तित्व निर्माण करण्याची समज विद्यार्थीदशेतच असणं आणि त्यादृष्टीने प्रामाणिक प्रयत्न करणं हे प्रणवच्या डोक्यात 'You are here' चा नकाशा पक्का असणार हेच दर्शवतं.

2.शेतकरी कुटुंबात जन्मल्यामुळे आणि लहानपणापासून जनावरांबरोबर जवळीक असल्यामुळे निसर्गाबद्दलची आपुलकी आणि सजगता होतीच पण ,'लहानपणीच मला माझी आवड (पॅशन) गवसली' असला खोटा आणि अप्रामाणिक दावा प्रणव करत नाही

3.बारावी नंतर विज्ञान शाखेत जाण्यासाठी प्रवेश परीक्षेत उत्तम गुण मिळवून सुद्धा घरची आर्थिक परिस्थिती आणि स्वतःचा 'कल' ह्याचा सुवर्णमध्य साधला जाईल हे ओळखून प्रणवने 'पर्यावरण विज्ञान' शाखेत प्रवेश घेतला आणि पुढील काही वर्षात त्याचा 'कल' त्याची 'आवड' (पॅशन) होऊ लागली.

4.मग काय निसर्गाच्या संगतीत प्राण्यांचे आवाज काढणं, स्वतःच्या निरीक्षणातून पक्ष्यांचे वागणं/बोलणं ह्याचा अंदाज बांधणं आणि त्यानुसार त्यांच्या बरोबर संवाद साधणं हे सुरू झालं आणि त्यातही कसलाच बडेजावपणा न मिरवता, 'हे अगदी कुणीही करू शकतं' असं प्रांजळ मत प्रणव नोंदवतो. (त्यासाठी आपल्या ताईच्या घरी येणाऱ्या पोपटाची प्रणव ने सांगितलेली कहाणी जरूर ऐका), फक्त निसर्गाच्या सानिध्यात राहणं महत्वाचं

5.मागच्या वर्षी ऐन लॉकडाऊन च्या मध्यात एका 'केस स्टडी' निमित्त 'भीमगड' अभयारण्यात जाण्याची प्रणवला संधी मिळाली.
'Slender loris' (वनमाणूस) ह्या प्राण्याची तिथे गोव्यामार्गे तस्करी चालते. तिथले स्थानिक निसर्गाची कशी काळजी घेतायत, उत्पन्नाचा स्रोत नसल्या कारणाने ती मंडळी तस्करी कडे वळतायत का?त्यामुळे पर्यावर्णाची कशी हानी होतेय का? तिथले स्थानिक आणि Slender Loris ह्यांची एकंदरीतच स्वभाववैशिष्ट्ये काय? असा प्रणव च्या केस स्टडी चा विषय.

Slender Loris हा प्राणी निशाचर असल्या कारणाने संध्याकाळी 7 ते दुसऱ्या दिवशी पहाटे 3 अशा प्रणवच्या कामाच्या  वेळा व सगळं फिरणं हे पायीच असल्यामुळे वाघ, बिबट्या सारखे प्राणी समोरून पाहणं हा एक रोमांचकारी अनुभव असल्याचं प्रणव सांगतो.

6.कामाशी तडजोड करायची नव्हती आणि 'प्राण्यांचे मानसशास्त्र' किंवा संबंधित काही काम न मिळाल्यामुळे पुणे विद्यापीठातुन पदवीच्या अभ्यासक्रमात पहिला येऊनसुद्धा 3 महिने प्रणव ने नोकरी स्वीकारली नाही

7.दरम्यानच्या काळात 'ज्ञान प्रबोधिनी' तर्फे लहान मुलांना विज्ञान सहजपणे समजावण्यासाठी प्रणव काम करत असे

8.म्हैसूर विद्यापीठ भारताचाच भाग असणाऱ्या 'अंदमान आणि निकोबार' ह्या बेटांवर शिक्षण क्षेत्रात काम करत होते आणि प्रणवचा अर्ज त्यांना आवडला.नुसतं विज्ञान एके विज्ञान न करता त्याच्या प्रसारासाठी 'ज्ञान प्रबोधिनीत' प्रणव करत असलेल्या कामाची दखल त्यांनी घेतली व प्रणवला तिथे जायची संधी मिळाली.

9.तुमच्या आवडीच्या क्षेत्रात जेव्हा तुम्ही सर्वस्व झोकून काम करता तेव्हा आपसूकच अनेक मदतीचे हात तुमचं कार्य सिद्धीस नेण्यास पुढे येतात.अंदमानला जाण्याचा दहा हजार रुपयाचा खर्च तेव्हा प्रणवच्या आवाक्याबाहेरचा होता पण 'ज्ञान प्रबोधिनीने' प्रणव ला कर्जाऊ रक्कम देऊ केली. आज अंदमान - निकोबार येथील 'शिक्षण धोरण' आणि पद्धत प्रणव आणि त्याच्या सहकाऱ्यांनी तयार केलेली आहे.आज तिथे शिकवलं जाणारं 'पर्यावरण विज्ञान' प्रणव ने तयार केलेल्या धोरणावर आधारित आहे.

10.सध्या पुणे विद्यापीठात प्रणव सल्लागार म्हणून कार्यरत आहे, तसेच काही नवऊद्यमींनाही तो समुपदेशन करतो

उथळ काम करण्यापेक्षा विशिष्ठ ज्ञान मिळवल्यामुळे निसर्गाबद्दलची सजगता आणि किमान बुद्धिमत्ता वाढवता येईल असे प्रणव मानतो व त्यामुळे 'पर्यावरण विज्ञान' विषयात पदवी आणि 'जैवविविधता' विषयात पदव्युत्तर पदवी मिळवलेल्या प्रणवला पुढे युरोप किंवा अमेरिकेत जाऊन पी.एच.डी. मिळवायची आहे.

आयुष्यातील सगळ्यात जास्त वेळ हा आपण काम करण्यात घालवतो त्यामुळे काम हे आपल्या आवडीचेच असले पाहिजे पण आवडीच्या कामातून वेळेत आणि किमान गरजा भागवणारं उत्पन्न मिळण्याची शाश्वती नाही आणि आजच्या स्पर्धात्मक युगात पैशाची निकड भल्याभल्यांना ह्यात तडजोड करायला भाग पडते (ह्यात गैर असं काही नाही) पण पैशाच्या प्रलोभनांना बळी न पडता नेटाने आपल्या आवडीसाठी वेळ देऊन त्या क्षेत्रात प्राविण्य मिळवणे आणि त्याचे पुढे उत्पन्नात रूपांतर करणे ह्यासाठी स्वतःवर विश्वास, आणि कमालीचं धाडस लागत.

(Delayed Gratification is a rare personality trait)

त्यात हे सगळं बोलणं सोपं पण करणं अवघड

अशा आड वळणावर चालणाऱ्या प्रणवशी आपली गाठभेट घालून देण्याच्या आणि एक नवीन उपक्रम सुरू करण्याच्या सौमित्र सरांच्या कल्पनेचं कौतुक आणि अभिनंदन 💐,

उद्योजगतेचा एक नवीन पैलू आपण अनुभवला.

आड वळणांवर चालायला सुरुवात करून पद्धतशीरपणे मुख्य प्रवाहात येताना प्रणवच्या 'You are here' च्या नकाशा आकलन शक्तीचे आणि ठरलेल्या ध्येयापर्यंत पोहोचण्यासाठी स्वतःत घडवायला लागणाऱ्या बदलांसाठीच्या जिद्दीला मनापासून सलाम 🙏

प्रणवच्या पुढील वाटचालीस 'निवडक उद्यमी' तर्फे शुभेच्छा 💐