भपक्या पेक्षा स्वत्व महत्त्वाचे !

Saturday क्लब च्या नवीन chapter ची मोर्चे बांधणी सध्या सुरु आहे. त्या करिता सुरुवातीच्या बैठका मी एका लहानशा हॉटेलात घेतो. शिवाय ह्या बैठका अगदी " formal " स्वरूपाच्या नसतात. ह्यात तसा फारसा अजेंडा नसतो. अर्थात ठराविक हेतू ठेवून. 

गेल्या वेळी एक व्यावसायिक आले, ज्यांनी " तुम्ही ह्या मिटींग्स सुद्धा नेहमी होणाऱ्या मिटींग्स प्रमाणे घ्या" असा एक आगंतुक सल्ला दिला. मी त्यांना माझी भूमिका समजावली. तरीही जग " Presentation" ह्या प्रकाराला इतकं अति महत्त्व देतात कि बऱ्याच लोकाना हे अक्षरश: खरं वाटतं, नव्हे... हेच खरं वाटतं. 

कसं आहे कि ह्यापूर्वी ह्या Pattern ने उभा केलेला एक chapter धडाक्यात सुरु झाला, पुढे कोसळला आणि पुढच्या वर्षीच्या Renewal च्या वेळी सुद्धा हडबडला. उलट पक्षी आम्ही पर्वती chapter अतिशय कमी दिमाखात सुरु केला, जो ९५ टक्के मंडळींनी Renew केला, शिवाय आता बऱ्या प्रगतीपथावर आहे.

ह्यालाच समांतर काही गोष्टी निरीक्षणात आल्या :-

१. Pitchers ह्या web सिरीज मध्ये शेवटी गंडलेले Presentation च फंडिंग मिळवून देतं. कारण त्यात स्वत्व होतं.

२. आजच डॉ तेलंग भेटले, एक छान वाक्प्रचार वापरला त्यांनी : Convince पेक्षा Convey करतो मी. छान.

३. नळ stop जवळचं, जुनं असं स्वीकार उपहारगृह. मिटिंग साठी बसू नये अशी कडक पुणेरी पाटी मिरविणारे स्वीकार जेवण उत्तम देते. रु २०० इतक्या माफक योग्य दरात बऱ्यापैकी चांगला माहोल देऊ करणारे हे एक अत्यंत उत्तम हॉटेल आहे. ह्यांनाही इतर Soft Skills नाही लागत ! 

 ४.नुकतेच मी आणि स्वाती एका "खादाडी" नामक हॉटेलात गेलो होतो. त्यांचा तर भर ना सादरीकरणा वर होता, ना खर्चिक अंतर्गत सजावटीवर. उगाचच fancy मेन्यू कार्ड नाही कि कुठला भपका नाही. counter तर अगदी कोपऱ्यात कुठेतरी. "मी तर सतत इकडे तिकडेच असते, हवाय कशाला मोठा counter ?" असं म्हणणाऱ्या मालकीण बाई फोटोत सर्वात शेवटी कोपऱ्यात बसलेल्या दिसतात.

ह्या ऐवजी जाणविला त्यांचा मेन्यू. नेहमी खाण्यातल्या, घरात तयार केले जाणारे आगळे वेगळे मराठी पदार्थ, रास्त दरात, स्वस्तात, आणि उत्तम चवीचे देणे हे काम मात्र चोख. हवाय काय अजून ? 

"कोण" पेक्षा "कुठून" हे अधिक महत्त्वाचे....

आपल्याला शोधणारा आपल्याला नक्की कुठून म्हणजे कोणत्या ठिकाणाहून शोधत आहे हे पहिले जाणून घेऊन त्याप्रमाणे विचार करायला हवा. बरेचदा जे साधारणपणे ऑफलाइन लोक असतात ज्यांच्या एकाच ठिकाणी दोन-तीन गोष्टी दुकानात ठेवलेल्या असतात ते त्या दोन तीन गोष्टी गुगल listing मध्ये एकत्र टाकता येतील का असं विचारतात.उदाहरणादाखल फोटोमध्ये दाखवलेले एक दुकान पहा👇🏻

कोकणात किंवा छोट्या गावांमध्ये साधारण अशा प्रकारची दुकाने आढळतात. या दुकानात खाद्यपदार्थ, किराणामाल तसेच सायकलचे पंक्चर काढायची देखील सोय आहे.एका लहानशा गावाच्या दृष्टीने ही अगदी योग्य अशी सोय आहे. तरीही गुगलवर या दुकानाचे लिस्टिंग करताना तिन्हीपैकी एक निवडावे लागेल.

एकतर सायकलचे दुकान किंवा किराणा मालाचे दुकान किंवा उपहारगृह.

"हे असं का" हे समजून घेण्याची गरज आहे. गुगलवर तुमचं दुकान शोधणारा त्या रस्त्यावर नसतो किंवा त्या गावातही नसतो त्यामुळे आल्यावर एकाच ठिकाणी तीन गोष्टी मिळणे हे तो पाहत नसून आधी पाहत असतो की याच्यापैकी कदाचित एखादीच गोष्ट कुठे मिळेल. कारण गुगलवर सर्च टाकताना "सायकलचे दुकान किंवा किराणा मालाचे दुकान किंवा उपहारगृह" असे टाकत नाहीत तर त्यापैकी कदाचित एकच गोष्ट टाकली जाईल._सायकल दुकान अधिक उपहारगृह व सोबत किराणामाल असे देखील शोधले जाणे तसे अवघडच._त्यामुळे गुगलच्या शोध मोहिमेत तुम्हाला झळकायचं असेल तर गुगलवर शोधणारी व्यक्ती ही काय सर्च टर्म टाकेल हे पाहूनच लिस्टिंग तयार करावे.यातली एक टीप अशी की एकावेळी एका ठिकाणी एकच व्यवसाय नोंदा. त्याच ठिकाणी दुसरा व्यवसाय नोंदविता येत नाही हे लक्षात ठेवा.

एकच ट्रेनिंग, पुन्हा पुन्हा का बरे करतात मंडळी ?

एकच ट्रेनिंग जसे Saturday क्लब चे MDP हे पुन्हा पुन्हा करत राहण्याचा काय उपयोग, असा प्रश्न मला अनेक वेळा अनेक जण विचारतात.

काहीजण खरच कुतूहल म्हणून, तर काहीजण थोडेसे खोचक पणाने.

MDP म्हणजे Membership Development Programme. हा खरे तर उद्योजक development किंवा बिझनेसमन Development प्रोग्राम आहे. कारण ह्यात कौशल्य, हेतू यासोबत मानसिकता ह्यावर देखील विस्तृत प्रमाणात चर्चा होत असते.

तर एमडीपी हा सॅटर्डे क्लबचा एक असा प्रशिक्षण कार्यक्रम आहे की जो इतर प्रशिक्षण कार्यक्रमांपेक्षा खूप निराळा आहे

हा खास करून मराठी उद्योजका करता तयार केलेला आहे ज्याने कदाचित पिढ्यान पिढ्या स्वतःचा उद्योग म्हणजे काय याबद्दल अजिबात कुठलेही पाणी चाखलेले नाही.

त्यामुळे अशा संपूर्णपणे नवख्या आणि अगम्य प्रदेशात प्रवेश करताना किंवा त्याच्यात वावरत असताना होऊ शकणाऱ्या असंख्य चुका यातून टळू शकतात.

तसेच सतत नव्या नव्या चुका करत राहिल्यावर किंवा नवे नवे प्रश्न उभे राहिल्यावर त्याचं उत्तर कुठे शोधावं?

तर ते ह्या एमडीपीमध्ये शोधावं.

याचा अर्थ एमडीपी याला एका डिक्शनरी प्रमाणे घ्यावं ज्याच्यात पडलेल्या प्रश्नाला पटकन त्या त्यावेळी उत्तर मिळू शकेल.

उद्योजकाच्या सभोवतालच्या परिस्थिती सतत नव्याने बदलत राहतात. सोबत तो करत असलेले प्रयत्न आणि पर्यायाने त्याच्यासमोर उभी राहिलेली आव्हाने देखील.

या नवनव्या आव्हानांना कसं सामोरे जायचं याचा एमडीपी हा परिपाठ आहे.

शिवाय प्रत्येक एम डी पी ला येणारे विविध नवे नवे उद्योजक, त्यांच्या नवकल्पना, त्यांच्यासोबत नेटवर्किंग करण्याची मिळणारे संधी, हा सुद्धा एमडीपी चा एक महत्त्वाचा पैलू.

एमडीपी हा खूप विचार करून तयार करण्यात आलेला प्रशिक्षण कार्यक्रम आहे. यात अनेक धडे तयार केलेले आहेत. चार तासांमध्ये हे धडे बऱ्यापैकी उलगडून दाखवण्याचा प्रयत्न केलेला असतो. हे खूप प्रश्नोत्तर पद्धतीने घेतलं जातं त्यामुळे मनात पडणाऱ्या अनेक शंका कुशंकांचं इथेच निरसन होऊन जातं. तरीही वर म्हटल्याप्रमाणे एखाद्याच धड्यावर किंवा एखाद्याच मुद्द्यावर मन अधिक विचार करू लागतं आणि तेच अधिक मनाला भिडतं, याचं कारण सुद्धा उघड आहे:- त्या त्या वेळेला समोर असणारी आव्हाने. यात असं होऊ शकतं की इतरही तितक्याच महत्त्वाच्या पैलूंकडे दुर्लक्ष झालं. त्यामुळे एक किंवा दोन महिन्यांनी पुन्हा जेव्हा एमडीपी करतो तेव्हा जुने प्रश्न जाऊन नवीन उपस्थित झालेले असतात. त्या नवीन प्रश्नांना या नव्या एमडीपीमध्ये उत्तर मिळून जातं.

तर सॅटर्डे क्लबचा एमडीपी हा एक जबरदस्त कार्यक्रम जेव्हा जेव्हा तुम्हाला संधी मिळेल तेव्हा तेव्हा करत जा. विद्यार्थी दशेत रहा.

आयुष्याचे कारण सापडून जाईल.

संख्या व खरी परिणामकारकता

बिझनेस नेटवर्क्स व्यवस्थित चालावी यासाठी त्यातील प्रमुख घटक म्हणजे त्या त्या नेटवर्क चे मेम्बर्स ह्यांनी कृतीशील राहावे लागते. आणि ते राहावेत ह्यासाठी नेते मंडळी अनेक प्रकारे शक्कल लढवीत असतात. त्यातली एक शक्कल म्हणजे : अमुक एक संख्याबळ मिळविणे व त्याला जोडून असलेला एखादा खास मान-सन्मान. 

ह्यातील उद्देश तसेच हेतू निश्चितच उदात्त आहे ह्यात शंका नाही. कारण अणूक एक संख्येत घोळत पडलेला एखादा ग्रुप ह्या उद्दिष्टाने जरा ढवळला जातो, त्यांचे म्होरके कामाला लागतात आणि एक उर्जा संचारते. ही उर्जा संक्रमित होते व नवनवीन मेंबर जोडले जातात. ह्याची परिणती अर्थात उत्तम प्रकारे व्यवसाय वाढण्यात होऊ लागते, जे की नेटवर्क चे प्रमुख साध्य असते.

हे काम जर योग्य रीतीने केले, तर खूप छान परिणाम मिळतात. एक तर व्यवसाय वाढीला लागतो , शिवाय नाठाळ मंडळी बाद होवून कर्तृत्त्ववान मेंबर चमकू लागतात. 

ह्याउलट जर विवेक राखला नाही, तर मात्र "नुसती संख्या" हा एक नंबर गेम होतो, विचित्र संस्कृती तयार होते आणि गाडी रसातळाला जावू लागते. त्यामुळे कर्तव्याचा काहीतरी माप-दंड हवाच.

ह्याच संदर्भात मी ज्या क्लब चा सदस्य आहे, तिथे ५० ही संख्या प्राप्त झाली, की एक विशेष सन्मान दिला जातो. मी एक प्रस्ताव दिलाय तो असा, की याकरिता त्या ग्रुप ने निदान ३ महिने सलग ५५ ही संख्या राखून दाखवावी. त्यानंतर त्यांचा सन्मान करावा.

पाहू काय होतंय !

माझ्यासाठी जे Right; तेच राईट !

३-४ महिन्यांपूर्वी मला एका हितचिंतक मित्रा कडून सरकारी कामाची एक संधी आली. संधी मला Next-Level घेवून जावू शकेल अशी. दिवसभर बसून मी सर्व कागदपत्रे तयार करून दिली. शेवटी त्यातील प्रमुख अधिकाऱ्यांनी मला जराशा विचित्र अटी फेकल्या , त्या खालील प्रमाणे :-

• तुमचा कोर्स केल्याने उद्योजक पुढच्या महिन्यापासून अर्थार्जन करायला लागलाच पाहिजे.
• त्यातून निदान ८० टक्के लोक अर्थार्जन करायला लागलेच हवेत.
• डिजिटल कोर्स अगदी स्वस्तात व्हायला हवा.
• अधिकाऱ्यांनी "ओके" म्हटले, कि तुमचे पैसे फटक्यात रिलीज.

जे अधिकारी हे सर्व बोलले त्यांनी मला खात्री दिली कि हे काम तुमचेच आहे. पैसे बिसे सुद्धा कुणालाच द्यायचे नाहीत वगैरे. 

तर नुकतेच त्या प्रोजेक्ट चे पैसे Sanction होवून आले, आणि मी त्यांना धडधडीत "नाही" म्हटले आहे. हो, ही मोठी संधी ( कदाचित ) नाकारून. 

तत्त्वाचा प्रश्न केलेला नाहीये, पण नुकत्याच अशाच एका सिमिलर घटनेत आमच्या एका मित्राला बसलेला फटका डोळ्यासमोर आहे. त्याचा analysis केला तर खालील गोष्टी माझ्या लक्षात आल्या :-

1. आपण सगळ्यात "बाप" असू, पण सरकारी खात्यात आपल्या हातात काहीच नाही.
2. अगदी क्लीन अधिकारी वर्ग असला, तरीही तर प्यादे कुठे अडले कि सगळे नामानिराळे होतात. मरतो, तो उद्योजक. 
3. अशा केसेस मध्ये आर्थिक तर होतंच, शिवाय मानसिक नुकसान देखील प्रचंड होऊ शकतं, वेळ खूप जातो हे अतिरिक्त.
4. अगदी Defined प्रकारचा Product किंवा सेवा असेल, उदा. Dunlop चे tyre supply, तर ठीक आहे. पण असे कोणते उत्पादन किंवा सेवा असेल, ज्यात नवीन पणा आहे, आणि ज्यात काही मान्यता देणारे अधिकारी आहेत, अशात सरकारी खात्यात हात न घालणे हे योग्य.

( Disclaimer : हे "माझे" विचार आहेत फक्त. चर्चेला, मताला जरूर वाव आहे )

कस्टमर बदलतोय....

छोट्या ( तुलनेने ) शहरांत आता खरे मार्केट आहे असे वारंवार म्हटले जाते. असेलही. पण सर्वच क्षेत्रात आहे असे नाही. बहुतेक ठिकाणे चाणाक्ष उद्योजकांच्या नजरेतून कधीच हेरली गेलेली आहेत. Time to upgrade ! असे आता प्रत्येक ग्रामीण नागरिकाला वाटू लागले आहे आणि त्यांची राहणी आता स्मार्ट होवू लागली आहे.

तालुका प्लेसेस किंवा अजून काही मोक्याची ठिकाणं इथे तर खूप वाव दिसतो. एक ताजं उदाहरण म्हणजे .... मी परवा पुण्याहून बारामती ला गेलो होतो,तिथून काम संपायला उशीर झाला. साताऱ्याला जायचं होतं, विचार केला ... निरेला थांबू. मला काय तसं बेसिक लॉज सुद्धा चालतं.पण निरा जे एक well connected ठिकाण आहे, तिथे बरे हॉटेल नाही थांबायला.

पुणे,बारामती,सातारा,मुंबई laa ला ट्रेन,फलटण जवळ, शिवाय अनेक मार्गांवर नीरा हे स्पेशल लोकेशन आहेच आहे. तरी इथे असे हॉटेल नसावे.

इथे इतका scope नाय सायेब असे तो लॉज मालक म्हणाला. कदाचित त्याला ठाऊक नसावे की हल्ली ऑनलाइन सर्च तर असतोच, शिवाय पर्यटन सुद्धा बदलले आहे.

काय जाणो एखादे छानसे हॉटेल एव्हाना setup झालेही असेल पुन्हा जाईस्तो.

इथे Steve Jobbs चं काय काम ?

IIT , IIM , MIT किंवा London School of Economics वगैरे मध्ये जावून शिक्षण घेणे किंवा इथे शिकून आलेले, फंडे करणारे लोक्स हा एक नवा वर्ग निर्माण झालेला आहे. 

ह्याच्या सोबत, सतत कायम बाहेरच्या लोकांचीच ( नेट वरील ) उदाहरणे घेवून आणि देत राहणे हा देखील एक वर्ग आहे.

शिवाय, इथल्या देखील प्रथितयश लेखकांची अभिवचने share करणे, संस्कृतातील सुभाषितांचे दाखले देणे ही देखील एक पद्धत रुजू असते. 

हे सगळं फोल नाही 

हे करावं ना, पण जग वाचणे... ह्याचं काय ? आजूबाजूला ... अगदी जवळच घडत असलेलं काही .. ते पहावं. अनुभवावं. रीचवावे. बुद्धीचा फिल्टर घट्ट  काम करत असतोच की : काय घ्यावं/ काय नाही. हे अधिक सजग.

कालच एका ठिकाणी जाण्याचा प्रसंग आला. एका अगदी छोट्याशा प्रश्नाचं उत्तर शोधताना एका " Start Up " ( ही एक अतिरिक्त जातकुळी ) ने थेट Steve Jobbs चं ( अर्थात ऐकीव किंवा कथित ) उदाहरण दिलं. 

ह्यांना आपल्या कोपऱ्या वरचा बाळू वडेवाला का दिसत नाही ... जो वड्यांचा हिशोब ठेवायला नको, म्हणून सरळ १३ ( एका वडा पाव चा दर ) गुणिले १,२,....१०,२०.... असे दुकानात कोष्टकच लावून ठेवतो. 

किंवा आपल्या गल्ली बोळाच्या तोंडावरचे केरळी आण्णा का दिसत नाहीत, जे tyre चे दुकान दिसायला चक्क रस्त्यावर एकावर एक असे Tyres रचून ठेवतात. 

अशी असंख्य उदाहरणे आजूबाजूला असताना.... मी पाहू कशाला नभाकडे ?