एकच ट्रेनिंग, पुन्हा पुन्हा का बरे करतात मंडळी ?

एकच ट्रेनिंग जसे Saturday क्लब चे MDP हे पुन्हा पुन्हा करत राहण्याचा काय उपयोग, असा प्रश्न मला अनेक वेळा अनेक जण विचारतात.

काहीजण खरच कुतूहल म्हणून, तर काहीजण थोडेसे खोचक पणाने.

MDP म्हणजे Membership Development Programme. हा खरे तर उद्योजक development किंवा बिझनेसमन Development प्रोग्राम आहे. कारण ह्यात कौशल्य, हेतू यासोबत मानसिकता ह्यावर देखील विस्तृत प्रमाणात चर्चा होत असते.

तर एमडीपी हा सॅटर्डे क्लबचा एक असा प्रशिक्षण कार्यक्रम आहे की जो इतर प्रशिक्षण कार्यक्रमांपेक्षा खूप निराळा आहे

हा खास करून मराठी उद्योजका करता तयार केलेला आहे ज्याने कदाचित पिढ्यान पिढ्या स्वतःचा उद्योग म्हणजे काय याबद्दल अजिबात कुठलेही पाणी चाखलेले नाही.

त्यामुळे अशा संपूर्णपणे नवख्या आणि अगम्य प्रदेशात प्रवेश करताना किंवा त्याच्यात वावरत असताना होऊ शकणाऱ्या असंख्य चुका यातून टळू शकतात.

तसेच सतत नव्या नव्या चुका करत राहिल्यावर किंवा नवे नवे प्रश्न उभे राहिल्यावर त्याचं उत्तर कुठे शोधावं?

तर ते ह्या एमडीपीमध्ये शोधावं.

याचा अर्थ एमडीपी याला एका डिक्शनरी प्रमाणे घ्यावं ज्याच्यात पडलेल्या प्रश्नाला पटकन त्या त्यावेळी उत्तर मिळू शकेल.

उद्योजकाच्या सभोवतालच्या परिस्थिती सतत नव्याने बदलत राहतात. सोबत तो करत असलेले प्रयत्न आणि पर्यायाने त्याच्यासमोर उभी राहिलेली आव्हाने देखील.

या नवनव्या आव्हानांना कसं सामोरे जायचं याचा एमडीपी हा परिपाठ आहे.

शिवाय प्रत्येक एम डी पी ला येणारे विविध नवे नवे उद्योजक, त्यांच्या नवकल्पना, त्यांच्यासोबत नेटवर्किंग करण्याची मिळणारे संधी, हा सुद्धा एमडीपी चा एक महत्त्वाचा पैलू.

एमडीपी हा खूप विचार करून तयार करण्यात आलेला प्रशिक्षण कार्यक्रम आहे. यात अनेक धडे तयार केलेले आहेत. चार तासांमध्ये हे धडे बऱ्यापैकी उलगडून दाखवण्याचा प्रयत्न केलेला असतो. हे खूप प्रश्नोत्तर पद्धतीने घेतलं जातं त्यामुळे मनात पडणाऱ्या अनेक शंका कुशंकांचं इथेच निरसन होऊन जातं. तरीही वर म्हटल्याप्रमाणे एखाद्याच धड्यावर किंवा एखाद्याच मुद्द्यावर मन अधिक विचार करू लागतं आणि तेच अधिक मनाला भिडतं, याचं कारण सुद्धा उघड आहे:- त्या त्या वेळेला समोर असणारी आव्हाने. यात असं होऊ शकतं की इतरही तितक्याच महत्त्वाच्या पैलूंकडे दुर्लक्ष झालं. त्यामुळे एक किंवा दोन महिन्यांनी पुन्हा जेव्हा एमडीपी करतो तेव्हा जुने प्रश्न जाऊन नवीन उपस्थित झालेले असतात. त्या नवीन प्रश्नांना या नव्या एमडीपीमध्ये उत्तर मिळून जातं.

तर सॅटर्डे क्लबचा एमडीपी हा एक जबरदस्त कार्यक्रम जेव्हा जेव्हा तुम्हाला संधी मिळेल तेव्हा तेव्हा करत जा. विद्यार्थी दशेत रहा.

आयुष्याचे कारण सापडून जाईल.

संख्या व खरी परिणामकारकता

बिझनेस नेटवर्क्स व्यवस्थित चालावी यासाठी त्यातील प्रमुख घटक म्हणजे त्या त्या नेटवर्क चे मेम्बर्स ह्यांनी कृतीशील राहावे लागते. आणि ते राहावेत ह्यासाठी नेते मंडळी अनेक प्रकारे शक्कल लढवीत असतात. त्यातली एक शक्कल म्हणजे : अमुक एक संख्याबळ मिळविणे व त्याला जोडून असलेला एखादा खास मान-सन्मान. 

ह्यातील उद्देश तसेच हेतू निश्चितच उदात्त आहे ह्यात शंका नाही. कारण अणूक एक संख्येत घोळत पडलेला एखादा ग्रुप ह्या उद्दिष्टाने जरा ढवळला जातो, त्यांचे म्होरके कामाला लागतात आणि एक उर्जा संचारते. ही उर्जा संक्रमित होते व नवनवीन मेंबर जोडले जातात. ह्याची परिणती अर्थात उत्तम प्रकारे व्यवसाय वाढण्यात होऊ लागते, जे की नेटवर्क चे प्रमुख साध्य असते.

हे काम जर योग्य रीतीने केले, तर खूप छान परिणाम मिळतात. एक तर व्यवसाय वाढीला लागतो , शिवाय नाठाळ मंडळी बाद होवून कर्तृत्त्ववान मेंबर चमकू लागतात. 

ह्याउलट जर विवेक राखला नाही, तर मात्र "नुसती संख्या" हा एक नंबर गेम होतो, विचित्र संस्कृती तयार होते आणि गाडी रसातळाला जावू लागते. त्यामुळे कर्तव्याचा काहीतरी माप-दंड हवाच.

ह्याच संदर्भात मी ज्या क्लब चा सदस्य आहे, तिथे ५० ही संख्या प्राप्त झाली, की एक विशेष सन्मान दिला जातो. मी एक प्रस्ताव दिलाय तो असा, की याकरिता त्या ग्रुप ने निदान ३ महिने सलग ५५ ही संख्या राखून दाखवावी. त्यानंतर त्यांचा सन्मान करावा.

पाहू काय होतंय !

माझ्यासाठी जे Right; तेच राईट !

३-४ महिन्यांपूर्वी मला एका हितचिंतक मित्रा कडून सरकारी कामाची एक संधी आली. संधी मला Next-Level घेवून जावू शकेल अशी. दिवसभर बसून मी सर्व कागदपत्रे तयार करून दिली. शेवटी त्यातील प्रमुख अधिकाऱ्यांनी मला जराशा विचित्र अटी फेकल्या , त्या खालील प्रमाणे :-

• तुमचा कोर्स केल्याने उद्योजक पुढच्या महिन्यापासून अर्थार्जन करायला लागलाच पाहिजे.
• त्यातून निदान ८० टक्के लोक अर्थार्जन करायला लागलेच हवेत.
• डिजिटल कोर्स अगदी स्वस्तात व्हायला हवा.
• अधिकाऱ्यांनी "ओके" म्हटले, कि तुमचे पैसे फटक्यात रिलीज.

जे अधिकारी हे सर्व बोलले त्यांनी मला खात्री दिली कि हे काम तुमचेच आहे. पैसे बिसे सुद्धा कुणालाच द्यायचे नाहीत वगैरे. 

तर नुकतेच त्या प्रोजेक्ट चे पैसे Sanction होवून आले, आणि मी त्यांना धडधडीत "नाही" म्हटले आहे. हो, ही मोठी संधी ( कदाचित ) नाकारून. 

तत्त्वाचा प्रश्न केलेला नाहीये, पण नुकत्याच अशाच एका सिमिलर घटनेत आमच्या एका मित्राला बसलेला फटका डोळ्यासमोर आहे. त्याचा analysis केला तर खालील गोष्टी माझ्या लक्षात आल्या :-

1. आपण सगळ्यात "बाप" असू, पण सरकारी खात्यात आपल्या हातात काहीच नाही.
2. अगदी क्लीन अधिकारी वर्ग असला, तरीही तर प्यादे कुठे अडले कि सगळे नामानिराळे होतात. मरतो, तो उद्योजक. 
3. अशा केसेस मध्ये आर्थिक तर होतंच, शिवाय मानसिक नुकसान देखील प्रचंड होऊ शकतं, वेळ खूप जातो हे अतिरिक्त.
4. अगदी Defined प्रकारचा Product किंवा सेवा असेल, उदा. Dunlop चे tyre supply, तर ठीक आहे. पण असे कोणते उत्पादन किंवा सेवा असेल, ज्यात नवीन पणा आहे, आणि ज्यात काही मान्यता देणारे अधिकारी आहेत, अशात सरकारी खात्यात हात न घालणे हे योग्य.

( Disclaimer : हे "माझे" विचार आहेत फक्त. चर्चेला, मताला जरूर वाव आहे )

कस्टमर बदलतोय....

छोट्या ( तुलनेने ) शहरांत आता खरे मार्केट आहे असे वारंवार म्हटले जाते. असेलही. पण सर्वच क्षेत्रात आहे असे नाही. बहुतेक ठिकाणे चाणाक्ष उद्योजकांच्या नजरेतून कधीच हेरली गेलेली आहेत. Time to upgrade ! असे आता प्रत्येक ग्रामीण नागरिकाला वाटू लागले आहे आणि त्यांची राहणी आता स्मार्ट होवू लागली आहे.

तालुका प्लेसेस किंवा अजून काही मोक्याची ठिकाणं इथे तर खूप वाव दिसतो. एक ताजं उदाहरण म्हणजे .... मी परवा पुण्याहून बारामती ला गेलो होतो,तिथून काम संपायला उशीर झाला. साताऱ्याला जायचं होतं, विचार केला ... निरेला थांबू. मला काय तसं बेसिक लॉज सुद्धा चालतं.पण निरा जे एक well connected ठिकाण आहे, तिथे बरे हॉटेल नाही थांबायला.

पुणे,बारामती,सातारा,मुंबई laa ला ट्रेन,फलटण जवळ, शिवाय अनेक मार्गांवर नीरा हे स्पेशल लोकेशन आहेच आहे. तरी इथे असे हॉटेल नसावे.

इथे इतका scope नाय सायेब असे तो लॉज मालक म्हणाला. कदाचित त्याला ठाऊक नसावे की हल्ली ऑनलाइन सर्च तर असतोच, शिवाय पर्यटन सुद्धा बदलले आहे.

काय जाणो एखादे छानसे हॉटेल एव्हाना setup झालेही असेल पुन्हा जाईस्तो.

इथे Steve Jobbs चं काय काम ?

IIT , IIM , MIT किंवा London School of Economics वगैरे मध्ये जावून शिक्षण घेणे किंवा इथे शिकून आलेले, फंडे करणारे लोक्स हा एक नवा वर्ग निर्माण झालेला आहे. 

ह्याच्या सोबत, सतत कायम बाहेरच्या लोकांचीच ( नेट वरील ) उदाहरणे घेवून आणि देत राहणे हा देखील एक वर्ग आहे.

शिवाय, इथल्या देखील प्रथितयश लेखकांची अभिवचने share करणे, संस्कृतातील सुभाषितांचे दाखले देणे ही देखील एक पद्धत रुजू असते. 

हे सगळं फोल नाही 

हे करावं ना, पण जग वाचणे... ह्याचं काय ? आजूबाजूला ... अगदी जवळच घडत असलेलं काही .. ते पहावं. अनुभवावं. रीचवावे. बुद्धीचा फिल्टर घट्ट  काम करत असतोच की : काय घ्यावं/ काय नाही. हे अधिक सजग.

कालच एका ठिकाणी जाण्याचा प्रसंग आला. एका अगदी छोट्याशा प्रश्नाचं उत्तर शोधताना एका " Start Up " ( ही एक अतिरिक्त जातकुळी ) ने थेट Steve Jobbs चं ( अर्थात ऐकीव किंवा कथित ) उदाहरण दिलं. 

ह्यांना आपल्या कोपऱ्या वरचा बाळू वडेवाला का दिसत नाही ... जो वड्यांचा हिशोब ठेवायला नको, म्हणून सरळ १३ ( एका वडा पाव चा दर ) गुणिले १,२,....१०,२०.... असे दुकानात कोष्टकच लावून ठेवतो. 

किंवा आपल्या गल्ली बोळाच्या तोंडावरचे केरळी आण्णा का दिसत नाहीत, जे tyre चे दुकान दिसायला चक्क रस्त्यावर एकावर एक असे Tyres रचून ठेवतात. 

अशी असंख्य उदाहरणे आजूबाजूला असताना.... मी पाहू कशाला नभाकडे ?

Video का तयार करावेत ?

एका नेट्वर्किंग मीटिंग मध्ये Video Creator चे प्रेझेन्टेशन सुरु होते. त्या व्यक्तीने खालील प्रश्न विचारले :-

"किती जणांनी 5 Point Someone हे पुस्तक वाचले आहे " .... ( फक्त ३ हात वर आले )

" किती जणांनी 3 Idiots बघितला आहे " ..... ( साधारण २५ लोकांचे हात वर आले )

Video कसा जास्त लोकप्रिय आहे, आणि तो जास्त लोक पाहतात म्हणून तुम्ही Video करा असा सूर होता आणि समजही तसाच झाला. ती व्यक्ती तिच्या सेवा विकत होती त्यामुळे ठीक असाही भाव उमटू शकतो, ह्या निमित्ताने थोडे चर्वित चर्वण ....

मुळात फक्त "जास्त लोक पाहतात" हा निकष Video बनविण्यामागे असला की घोळ होऊ शकतो. ह्या ऐवजी Video केल्याने माझे उत्पादन, प्रक्रिया, सेवा ही अधिक उत्तम प्रकारे उलगडून दाखविला येईल किंवा माझा विचार, त्याचे पैलू माझ्या हाव भावांसकट अधिक दृक श्राव्य, जिवंत करता येईल असा जर दृष्टीकोन ठेवला, तर जास्त उत्तम असा अनुभव तयार होईल. मुळात Video म्हणजेच एक न अनुभवलेला अनुभव आहे. कल्पिलेला अनुभव. तो अधिक उत्तम करावा ह्याकडे फोकस ठेवला तरच तो बोलका होईल.

दुसरा भाग असा कि एखाद्या व्यावसायिकाने असा विचार केला तर ? की असा Video वगैरे बनवत बसण्या ऐवजी का नाही एखादे पुस्तकच लिहावे ? किंवा ब्लॉग्स लिहावेत ? कारण वाचणे हे जे जास्त कठीण काम ... ते जे लोक करतील ... कदाचित ते मोजकेच आपल्या साठी महत्त्वाचे संपर्क असू शकतात, नाही का !

Videos हे जास्त पाहिले जातातच, वादच नाही. पण हे search कसे होतात हे पाहायला हवे. अब्जावधी videos नेटवर जाणे, ते Index होणे, त्यावर Google चा Crawler येणे, हे बऱ्या पैकी आव्हानात्मक आहे. परत त्या त्या विचारणे ( Query ) ला तो तो Video जोडून देणे हे खूप जास्त आव्हानात्मक आहे. पुन्हा कितीही सुंदर आपण लिहिलेले असले, किंवा Video केलेला असला तरीही तुमचाच का दाखवू ? असा गुगल ला प्रश्न पडणारच. कारण आपण तर चकट फू काम करतो, आणि शाहरुख खान पण नाही .... मग काय विशेष त्यात ?

त्यामुळे सुरुवात उत्तम explainer Videos ने करावी. Tags, Description छान टाकावे. Browse करणाऱ्या व्यक्तीला अगदी सहज आणि उत्तम रीतीने सर्व पैलू समजतील अशा प्रकारे Navigation असावे. Thumbnail सुद्धा थोडा चांगला करावा. जमले, तर Videos च्या Description मध्ये Chapters हा Youtube चा पर्याय वापरायला हरकत नाही. 

नेटवर्किंग आणि धंदा

नुकतंच मला एका परिचित व्यक्तीने एक Requirement share केली. मी संपर्क केला, तर त्यांनी सगळं पुन्हा share करायला सांगितलं, प्रोफाईल मागविल वगैरे. ह्याचा अर्थ असा, कि ज्यांनी रेफर केलं त्यांचं तिकडे तितकेसे वजन नाहीये. किंवा त्यांनी माझ्या बद्दल बोलायला काहीच कष्ट घेतलेले नाहीयेत. 

अशा प्रकारे काम करायचे नाही असं मी ठरवलं आहे. कारण मी अशा प्रकारे अजिबात कनेक्ट करून देत नाही.

जी लोकप्रिय नेटवर्क आहेत म्हणजे जे प्लॅटफॉर्म्स आहेत, त्यामध्ये रेफरल देणे आणि त्या मार्फत प्रत्यक्ष व्यवसायात ते रेफरल रूपांतरित होणे याला खूप महत्त्व दिलं जातं.

एका प्रकारे खरंही आहे ते कारण मुळात नेटवर्किंग चा कन्सेप्टच हा आहे की काही ठराविक व्यावसायिक लोकांसोबत काम करून व्यवसाय वृद्धी व्हावी

हे रेफरल विविध प्रकारे दिले जातात. कधी कुणी पटकन संपर्क तिथल्या तिथे शेअर करतो, किंवा कधी कुणी अगदी तपशीलवार व्यवसाय समजून घेऊन नंतर शेअर करतो.

खरं म्हणजे व्हायला हवं असं की आपल्या मेंबर चा व्यवसाय नीट समजून घेऊन, त्या व्यवसायाला अनुरूप असा एखादा संपर्क पाहून त्याच्याशी परस्पर बोलून आणि एक पार्श्वभूमी तयार करूनच आपल्या मेंबरला त्यांच्याशी जोडून देणे.

या पद्धतीने काम केलं तर आपल्या मेंबरचे काम कमी होत जाईल आणि त्याला सेल्स किंवा मार्केटिंग याच्यावर फार लक्ष न देता प्रत्यक्ष काम (कर्म) याच्यावर जास्त एकाग्रतेने काम करता येईल.

सध्या नेटवर्कमध्ये खूप उथळ पद्धतीने काम होताना दिसत. रेफरल ची खिरापत वाटणे हा एक लोकप्रियतेचा मार्ग होऊन बसलाय. त्यात मिळणाऱ्या टाळ्या, मिळणारी उथळ प्रसिद्धी, हा एक अधिकाधिक मेंबर्स मिळवणे याचा मार्ग होऊन बसलाय. यात पुन्हा जेव्हा हे मेंबर्स अधिक मिळवणे याच्या मोहिमा उघडल्या जातात तेव्हा तेव्हा हे दाखवलं जातं की मेंबर्स वाढले की आपोआप व्यावसायिक संधी अधिकाधिक निर्माण होत आहेत. 

वरकरणी यात जरी तथ्य वाटलं, तरी यात वाहवून जाण्याची शक्यता अधिक आहे. मेंबर्स चं लक्ष एकमेकां सोबत अधिक दृढ नातेसंबंध निर्माण करणे यापासून विचलित होऊन ते विखुरलं जातं. 

त्यामुळे कमी आणि मोजक्या लोकांसोबत अधिक खोलवर काम करणे या प्रकाराला तिलांजली मिळते.